امير المؤمنين ؛ شهيد در كوفه ( رمضان 40 ه . ق ) ؛ پسر عم و داماد پيغمبر ( ص ) ؛ امام نخستين شيعيان و خليفهء چهارم مسلمين از خلفاى راشدين .
در تولد حضرتش اختلاف است ؛ به روايتى در روز جمعه 13 ماه رجب سال 23 يا 25 و به روايتى در سال 18 پيش از هجرت بوده است . عمر شريف وى را بعضى 65 سال گفتهاند .
او پروردهء رسول اللّه و اولين از مردان است كه به پيامبرى حضرت ايمان آورد ( در سن 10 يا 13 سالگى ) . سخن رسول اللّه ( ص ) در معرفى حضرتش كافى است وقتى در غزوهء خيبر فرمود : « لا عطين الرايه غدا رجلا يحب اللّه و رسوله ، و يفتح اللّه على يديه ليس بفرار » ( علم را فردا به دست كسى خواهم داد كه خدا و رسولش را دوست مىدارد و خداوند ، قلعه را به دست او خواهد گشاد و اهل گريز نيست . ) ( دائرة المعارف ، ج 2 ، ص 60 - 67 )
نقد رباء هل اتى ( ص 84 ) :
اشارت است به فرمودهء حق تعالى در شأن مولى الموحدين على بن ابى طالب ( ع ) و خاندان پاكش در سورهء مباركهء « انسان » به آغاز
« هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ . . . »
. صورت واقعه به نقل ابن عباس از زبان ميبدى چنين است :
ابن عباس گفت : اين آيت در شأن امير المؤمنين على ( ع ) فرود آمد و خاندان وى ؛ و سبب آن بود كه حسن و حسين - عليهم السلام - هر دو بيمار شدند . رسول خدا ( ص ) به عيادت ايشان شد ، با جمعى ياران . گفتند : « يا اباالحسن ! لو نذرت ولديك نذرا » ( اگر نذر كنى بر اميد عافيت و شفاى فرزندان ، مگر صواب باشد ) . على ( ع ) نذر كرد كه اگر فرزندان مرا ازين بيمارى شفا آيد و عافيت بود ، شكر آن را سه روز روزه دارم ، « تقربا الى اللّه عزّ و جل و طلبا لمرضاته » . فاطمه زهرا - عليها السلام - همين كرده ، سه روز روزهء نذر بر خود واجب كرد . كنيزكى داشتند ، نام وى فضّه ، بر موافقت ايشان ، همين نذر كرد : « ان برأ سيّداى ممّا بهما صمت الله ثلثه ايام شكرا » . پس رب العالمين ايشان را عافيت و صحت داد . و ايشان به وفاى نذر باز آمدند و روزه داشتند . و در خانهء ايشان هيچ طعام نه كه روزه گشايند . على مرتضى ( ع ) از جهودى خيبرى ، نام وى شمعون ،