سر بريدن فرزند به دست خود ، و امثال آن .
6 - فاتمّهنّ : آنها را به احسن وجه انجام داد .
7 - جاعلك : جعل در زبان عرب ، به معناى : آفرينش ، ايجاد ، حكم ، قانونگذارى ، جاى گزين كردن و قرار دادن آمده ، كه در اينجا همين معناى آخر مراد است ، يعنى من تو را امام قرار دادم .
8 - اماما : امام يعنى پيشوا و مقتداى مردمان در گفتار و كردار .
9 - ظالمين : ظلم نهادن شىء در غير جاى خود ، و نيز ، تجاوز از حق است . ظلم سه گونه است : نخست - ظلم ميان انسان و پروردگارش كه بزرگترين آن شرك و كفر است ، چنان كه در سوره لقمان فرموده :
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ .
به راستى كه شرك ظلم بزرگى است . « 1 » و در سوره انعام فرموده :
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآياتِ اللَّهِ .
چه كسى ظالمتر است از آنكه آيات خدا را تكذيب مىكند . « 2 »
دوم - ظلم ميان انسان و غير او ، چنان كه در سوره شورى فرموده :
إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ .
سلطه و مجازات بر كسانى است كه به مردم ظلم مىكنند . « 3 »
سوم - ظلم انسان بر خويشتن ، چنان كه در سوره بقره فرموده :
. . . وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ
و هر كس چنين كند ، به خويشتن ظلم كرده است . « 4 »
و در سوره طلاق فرموده :
وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ
و هر كه از حدود و مرزهاى الهى خارج شود ، مسلما به خويشتن ظلم كرده است . « 5 »
و ظلم ، از هر نوع كه باشد ، در نهايت ظلم به خويشتن است و به كسى كه متصف به ظلم شد ، در هر زمان كه ظلم كرده باشد ، گذشته يا حال ، ظالم گويند .
10 - همّت به و همّ بها : همّ يعنى تصميم بر اقدام گرفت ، ولى انجام نداد .
11 - رأى : ديد ، ديدن دو گونه است : ديدن با چشم ، يعنى نگاه كردن ، و ديدن با قلب ،
هامش
( 1 ) - لقمان / 13
( 2 ) - انعام / 157
( 3 ) - شورى / 42
( 4 ) - بقره / 231
( 5 ) - طلاق / 1