باشد بلكه در نيت و قصد آنها اين بوده خداوند بلسان خطاب بيان فرموده يعنى آن موقع كه به آنها اطعام ميكردند توقع جزا و شكرگزارى از آنها نداشتند و غرض از اطعام آنها جز رضا و خشنودى خدا و قربت و خلوص نبوده كه مفاد :
إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ
است
لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً
و لو اينكه بر آنها لازم است كه تلافى به قدر وسع خود بكنند و لو بدعاء خير يا اطاعت آنها يا تواضع و فروتنى نسبت به آنها كه ميفرمايد :
هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ
الرحمن آيه 60 . حتى در سلام بايد رد سلام بهتر و نيكوتر بكند كه ميفرمايد :
إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها
نساء آيه 88 .
وَ لا شُكُوراً
و لو بايد شكرگزار باشند كه ميفرمايد :
من لم يشكر المخلوق لم يشكر الخالق
به اينكه قدردان باشند و در مقام تمجيد و تعريف و پاس احسان آنها برآيند لكن غرض آنها اين جزا و شكور نبوده و فقط خالصا لوجه اللَّه بوده .
[ سوره الإنسان ( 76 ) : آيه 10 ]
إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً ( 10 )
بدرستى كه ما ميترسيم از پروردگار خود روزى كه روها ترش مىشود و در كمال سختى است و شدت چون رد سائل بخصوص كسانى كه دست آنها از همه جا كوتاه است و هيچ وسيله ندارند مثل مسكين و يتيم و اسير بسيار مذموم است بلكه بسا حرام است كه ميفرمايد :
فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلا تَقْهَرْ وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ
الضحى آيه 9 و 10 .
إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا
كه مبادا كوتاهى شده در حق فقرا و ايتام و اسراء .
يَوْماً
يعنى في يوم .
عَبُوساً
عبوس روترش و خوار و خفيف و ذليل و حقير است و اين نسبت بكفار و ظلمه و ارباب ضلال است و نسبتش بيوم القيامة توسعا است مثل يوم صائم و ليل قائم و الا صيام و قيام منسوب به شخص است ولى در آن روز يا آن شب .
قَمْطَرِيراً
شدت و صعوبت و سختى است از حيث عذابها و عقوبات و آثار يوم القيامة و اوضاع آن .
[ سوره الإنسان ( 76 ) : آيه 11 ]
فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِكَ الْيَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً ( 11 )