خداوند تا مدتى مهلت ميدهد و لكن اگر قابليت هدايت ندارد و در نسلش هم مؤمن پيدا نميشود او را ميگيرد زيرا :
إِنَّهُ كانَ لِآياتِنا عَنِيداً
آيات الهى چند قسم است يك قسم معجزات صادره از انبياء آنها را حمل بسحر مىكند ، يك قسم انبياء و ائمه هدى و اولياء حق كه آيات اللَّه هستند كذاب و مفترى و مجنون و ساحر ميشمارد ، يك قسم قدرت نمايى در نعم الهى يا بلاهاى وارده و مصائب هستند بطبيعت و اتفاق ميداند . بالجمله عناد با جميع آيات الهى دارد بالاخص اكثر اينها و لو يقين قلبى پيدا ميكنند ولى از روى عناد انكار ميكنند كه ميفرمايد :
وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا
نمل آيهء 14 .
[ سوره المدثر ( 74 ) : آيه 17 ]
سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً ( 17 )
زود باشد كه او گرفتار شود به بالا رفتن .
سَأُرْهِقُهُ
رهق گرفتارى و عذابى است كه از قوت و قدرت انسان خارج است .
صَعُوداً
بالا رفتن است . در خبر است : كوهى است در وسط جهنم بسيار مرتفع از آتش ملائكه عذاب يك قسمت با زنجيرهاى آتشى او را ميكشند به بالا رفتن اين كوه و يك قسمت با عمودهاى آتشى از عقب او او را ميرانند تا قله آن كوه سپس از بالاى كوه او را پرتاب ميكنند بپايين كوه و اين عمل ادامه دارد و صعود اسم آن كوه است و عمل بسيار شاق است .
اقول : مثوبات بهشت و عقوبات جهنم هر كدام بمناسبت عملى است كه در دنيا بجا آورده مشابه او در آخرت به او مينمايند ، و اين عقوبت در جهنم كه ميفرمايد :
سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً
مشابه عمل دنيوى او خاص اشخاصى است كه در دنيا با هزار مشقت در تحصيل مال و جاه و مقام و ارتفاع درجه هستند هواى نفس زنجير است كه او را ميكشند و وادار مىكند برفتن بالا و شيطان از عقب او با عمود و هزار گونه زحمت ميراند او را به بالا تا به حدى كه هواى نفس و شيطان او را بردند يك مرتبه اجل ميرسد و او را پرتاب مىكند باسفل السافلين از جاه و مقام و رتبه و مال به كلى ميافتد كه گفتند : ( توقع زوالا اذا قيل تم ) فقط براى او حسرت و ندامت و عذاب باقى ميماند .