وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
الغالب القاهر القادر العليم . الحكيم العادل العالى المتعال .
هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ
راجع بقبيلهء بنى نضير از يهود كه چون پيغمبر بمدينه هجرت فرمود آمدند با حضرت معاهده كردند كه متعرّض آنها نباشد مشروط بر اينكه آنها هم با مشركين و ساير كفّار هم دست نشوند تا در جنگ بدر و فتح مسلمين گفتند اين همان است كه بما خبر دادهاند ولى چون جنگ احد پيش آمد و مسلمين فرار كردند اينها جرأت پيدا كردند و با ساير قبائل يهود هم دست شدند و جماعتى را فرستادند و با ابو سفيان و مشركين قريش عهد و ميثاق بستند بر مقاتله پيغمبر و دو نفر از مسلمين را كشتند حضرت تشريف برد مطالبهء ديهء آنها را بكند اينها قصد كردند كه از بام قصر خود سنگ رها كنند بر سر آن حضرت ، حضرت تشريف برد مدينه و لشكرى فرستاد بر آنها اينها درهاى قصرهاى خود را بستند كه مسلمين وارد نشوند حضرت امر فرمود نخلهاى آنها و مزارع آنها را بسوزانند اينها بالحاح و التجاء در آمدند و رعبى در قلب آنها پيدا شد حضرت از قتل آنها صرف نظر نمود مشروط بر اينكه از حجاز خارج شوند و به طرف شام بروند قبول كردند و وسائل مسافرت آنها را حضرت فراهم كرد و آنها رفتند جز جماعتى از آنها كه بعض نقاط قصرها را خراب كردند و فرار كردند و بيهود خيبر ملحق شدند و شرح اين قضايا مفصّل است ، لذا خدا ميفرمايد او است خدايى كه بيرون كرد كسانى كه از اهل كتاب كافر بودند كه بنى نضير باشند .
مِنْ دِيارِهِمْ
كه مدينه باشد به طرف شام و ايله .
لِأَوَّلِ الْحَشْرِ
اول طائفه از كفّار اينها بودند كه اخراج بلد شدند و جلاء وطن كردند و حشر بمعنى سوق جمعيت به محل ديگرى و لذا قيامت صحراى محشر است كه خداوند مبعوث ميفرمايد تمام جنّ و انس را و سوق مىدهد آنها را در آن صحراى قيامت :
ما ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا
شما مسلمين گمان نمىكرديد كه اينها را بتوانيد اخراج بلد كنيد و اينها بيرون روند .