مسئله : در علم كلام بحث از مسئله احباط و تكفير دارند كه آيا عبادات مكفر سيئات مىشود يا سيئات عبادات را حبط مىكند يا نه بحث مبسوطيست و آنچه به نظر ميرسد هر عبادتى جزاى خود را دارد و هر معصيتى استحقاق عقوبت خود را دارد چنانچه صريح قرآن است
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
( زلزال آيه 7 و 8 ) بلى ايمان مكفر سيئات در كفر و شرك مىشود چنانچه فرمود
« الايمان يجب ما قبله »
و زوال ايمان و لو حين نزع حبط مىكند جميع عبادات را چنانچه ميفرمايد
وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كافِرٌ فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ
( بقره آيه 217 ) و آيات ديگرى و اين هم نه حبط به اين معنى است كه عمل صحيحا واقع شده باشد سپس از بين برود بلكه شرط صحت كليه عبادات ايمان است و موافات يعنى بقاء ايمان الى حين الموت پس ارتداد كشف مىكند كه از اول صحيح نبوده چنانچه آيات تكفير مثل
إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ
( نساء آيه 31 ) و آيات ديگر معنى عفو و مغفرت است مثلش مثل توبه است و مثل كفارات در باب كفارات و مثل شفاعت است و امثال اينها لذا به همين معنى است اين آيه شريفه كه ميفرمايد :
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ
كه خداوند عفو مى فرمايد و ميامرزد و گذشت مىكند نه آنكه از بين برود .
وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ
تعبير بجزاء نه بمعنى استحقاق است كه طلب داشته باشد مثل عمله و كارگر كه براى كارفرما كار كند حق اجرت پيدا كند بلكه بمعنى قابليت تفضل است زيرا عبادات يك عمر برابرى نميكند با كوچكترين نعم الهى و مراد از الصالحات و لو جمع محلى بلام است و افاده عموم مىكند لكن قطعا مراد جميع اعمال صالحه نيست زيرا احدى تمكن ندارد حتى معصومين بسا در يك ساعت صد عمل صالح است ممكن نيست مگر يكى از آنها بلكه مراد اعمال صالحه است هر چه بيشتر خوبتر باشد اجرش بهتر و زيادتر مىشود .