[ سوره إبراهيم ( 14 ) : آيه 19 ]
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ ( 19 )
آيا نمىبينى اينكه خداوند تبارك و تعالى خلق فرمود آسمانها و زمين را به حق درست و بجا اگر مشيتش تعلق بگيرد ميبرد شما را و ميآورد بخلق تازهاى
أَ لَمْ تَرَ
و لو خطاب بپيغمبر است لكن مراد جميع است و استفهام تقريرى است كه البته مىبينى
أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ
كه تمام از روى حكمت و مصلحت است خداوند كار قبيح و لغو محال است از او صادر شود تمام كارهاى او حسن است و اين معناى عدل است چون افعال كليه از شش قسم خارج نيست : حسن صرف ، حسن مطلق ، قبيح صرف . قبيح مطلق ، لغو صرف ، لغو مطلق حسن صرف آنست كه مصلحت و فائده داشته باشد و هيچگونه مفسده در او نباشد . حسن مطلق اينكه مصلحت دارد و لكن خالى از مفسده هم نيست لكن مصلحت آن غالب بر مفسده آنست . قبيح صرف اينكه مفسده دارد و هيچگونه فائده و مصلحتى در او نيست . قبيح مطلق اينكه فائده هم دارد لكن مفسده او غالب بر مصلحت او است . لغو صرف اينكه هيچگونه مصلحتى يا مفسدهاى در او نيست . لغو مطلق هم مصلحت دارد هم مفسده و هر دو مساوى هستند .
معناى عدل اينست كه خداوند فعل قبيح و لغو محال است از او صادر شود چه صرف و چه مطلق و تمام كارهاى او حسن است چه صرف و چه مطلق و اشاعره كه منكر عدل هستند اصلا حسن و قبح عقلى را منكر هستند و ميگويند
أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
.
جواب آنها اينكه حسن و قبح عقلى را حتى طفل شيرخوار درك مىكند اگر در صورتش تبسم كرديم متبسم مىشود اگر رو ترش كردى جز مىزند حتى