را فروگرفته مثل اينها مثل يزيد بن معاويه است كه موقعى كه سر مطهر حضرت ابى عبد اللَّه عليه السّلام تكلم كند بتلاوت قرآن و كلمه حوقله با چوب خيزران بر لب و دندان بزند ، و مثل پسر مرجانه است كه موقعى كه قطره خون ران نحس او را سوراخ كند با شمشير و تازيانه رفتار كند ، و امثال اينها در هر عصر و زمانى بسيار هستند نعوذ باللّه .
إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ
خداوند مقلب القلوب است و اينها هم سلب اختيار از آنها نشده كه نتوانند ايمان آورند و الّا تكليف نداشتند اگر بخواهند و ميخواستند ايمان بياورند البته مشيّت الهى هم با آنها موافقت ميكرد و بشرف ايمان مشرف ميشدند و اين موضوع هيچ مربوط بجبر نيست كه توهم شود كه چون خدا مشيتش تعلق نگرفته اينها ايمان نميآورند اگر تعلق گرفته بود ايمان ميآوردند بلكه قضيه بر عكس است چون ايمان نميآورند مشيت تعلق نگرفته اگر ميخواستند خدا هم آنها را اعانت ميفرمود
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
عنكبوت آيه 69 ، اگر يك قدم رو به او به روى ده قدم رو به تو ميآيد .
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ
ظلمت و تاريكى جهل مانع از اين است كه چشم قلب مشاهده حقايق دينى را بكند ، مكرر گفتهايم كه انسان سبب نديدن او يا كورى است يا آفتى در چشم پيدا شده يا بخواب رفته يا درب چشم بسته شده يا در ظلمت و تاريكى افتاده ، و چشم قلب هم همين موانع را دارد و نيز علم نور قلب است
( العلم نور يقذفه اللَّه فى قلب من يشاء )
جهل تاريك مىكند قلب را و لذا دعات باطله هميشه در مقام عوامفريبى هستند نزديك علماء نميآيند و تمام سركار با جهّال دارند
( اللهم نوّر قلوبنا بنور معرفتك
تا آخر دعاء )
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
فاطر آيه 25 ، و از اين جهت علم را وزير عقل شمردند و جهل هم دو قسم است جهل بسيط كه ملتفت و دانا است به اينكه جاهل است اميد