( شهداء للَّه ) شهادت براى حفظ حق مسلم با شرائطى كه در كتاب شهادات معنون است واجب و كتمان شهادت از معاصى كبيره است چنانچه شهادت زور يعنى شهادت بر خلاف حق و حقيقت آن هم از معاصى كبيره است و او را شاهد كذب مينامند حتى شهادت علمى هم در بسيار از موارد قبول نيست گفتند حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمود
( على مثل هذا تشهد )
و اشاره فرمود بخورشيد كه شهادت بايد حسى باشد و آنچه ديده بگويد .
وَ لَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ
على بمعنى ضرر است يعنى بر ضرر خود هم باشد بايد شهادت مطابق حق باشد بلى در مواردى كه اگر شهادت دهد موجب اذيت و ظلم و اضرار به او مىشود بقاعده لا ضرر و لا ضرار لازم نيست .
أَوِ الْوالِدَيْنِ
يعنى شهادت و لو به ضرر پدر و مادر باشد چون اطاعت امر الهى مقدم است بر مراعات والدين و الاقربين و لو به ضرر اقارب باشد
إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً
يعنى سواء كان المشهود عليه غنى باشد يا فقير اگر غنى باشد نبايد ملاحظه غناء او را بكنى بطمع مال يا جاه و عنوان و ساير احتياجاتى كه به او دارى و اگر فقير باشد نبايد مراعات فقر و بيچارگى او را بكنى و بر خلاف حق شهادت دهى
فَاللَّهُ أَوْلى بِهِما
مراعات اوامر الهى اولى و مقدم است بر ملاحظه غناء غنى و فقر فقير و اين اولويت نه بمعنى اين است كه آنها هم سزاوارند و اين سزاوارتر است بلكه اصلا شهادت دروغ سزاوار نيست بلكه حرام و گناه كبيره است نظير اينكه بگويى على عليه السّلام اولى و احق است بخلافت از ثلاثه معنى اين نيست كه آنها هم لياقت داشته باشند بلكه اصلا قابل هيچگونه مقامى نبودند بخلافت رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم
فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا
مانع نشود متابعة هواى نفس شما از اينكه بعدل رفتار كنيد در اداء شهادت و مراعات مشهود عليه را بكنيد به اينكه رفيق من است يا از فاميل من است يا از محله و شهر من است يا به او احتياج دارم و امثال اينها