بوده همزه دوم چون همزه وصل است حذف شده و مراد از اتخاذ عهد اينست كه خداوند با آنها عهد نموده باشد كه بيش از چند روز آنان را در دوزخ عذاب نكند و البته اگر چنين عهدى نموده بود تخلف نمينمود
إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعادَ
« 1 » چنانچه بنده هم اگر با خدا عهدى ببندد حرام است تخلف كند بلكه اگر تخلف كند بايد كفاره دهد ، و كلمه « ام » يا متّصله است در مقابل همزه استفهام ، به اين معنى كه اين گفتار شما مستند به يكى از اين دو وجه است و چون وجه اول باطل است و خدا عهدى با شما ننموده است پس ناچار وجه دوم است كه بر خدا افتراء و دروغ بستهايد ، و يا منقطعه و بمعنى بل است يعنى بلكه اين كلام افتراء بر خداست :
« اشكال » : اگر گفته شود اين كلام يهود همان كلامى است كه شما مىگوييد به اينكه مؤمن اگر چه گناه بسيار داشته باشد در صورتى كه با ايمان از دنيا برود مخلد در عذاب نيست و بواسطه ايمان نجات پيدا مىكند يهود هم ميگويند ما مخلد در عذاب نيستيم و بيش از چند مدتى در عذاب درنگ نمىكنيم .
جواب : بسيار فرق است بين آن سخن و اين مدعا ، زيرا نقص و عيب كار آنها در اصول دين است و بر آنها لازم است كه نظر در معجزه مدعى نبوت بكنند و با اينهمه صفات كه در كتب خود ديده و شنيده و معجزاتى كه از او مشاهده نمودهاند بنبوت او « پيغمبر خاتم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم » تصديق كنند .
و سخن ما با شرط تحصيل اعتقاد باصول دين و حفظ ايمان و بقاء آنست .
و بينهما بون بعيد
هامش
( 1 ) . سوره آل عمران آيه 192