بتهاى مشركين و مجمع آنها بود اگر روى بكعبه نماز ميگذارد تشبّه به آنها بود و بعد از آنكه بمدينه هجرت فرمود نيز تا چندى به طرف بيت المقدس نماز مىگذاردند ولى چون مدينه مركز يهود بود و آنها نيز به طرف بيت المقدس متوجه ميشدند ، پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم تشبّه به آنها را خوش نميداشت و منتظر دستور الهى بود چنانچه از آيه شريفه
قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ
استفاده مىشود ( چنانچه شرحش بيايد ) لذا امر شد كه متوجه بمكّه شوند .
و همين علت تشبّه است كه نماز مقابل صور ذى روح و لباس مصور و آتش و هنگام طلوع و غروب آفتاب كراهت دارد زيرا اندك تشبّه بعبدة اصنام و شمس است و همچنين در بسيارى از احكام ديگر
ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها
گوينده و طرز سؤال نشان ميدهد كه اولا از روى اعتراض بوده نه از جهت فهم حكمت آن براى اينكه سؤال را نسبت بسفهاء ميدهد و ثانيا سؤال كننده از مسلمانان نبوده بقرينه ضمير غائب در
وَلَّاهُمْ
و
قِبْلَتِهِمُ
و
كانُوا
چه اگر از مسلمين بود به ولينا و قبلتنا و كنا تعبير ميشد ، و بعضى از مفسرين گفتند مراد از سفهاء مشركين مكهاند و بعضى گفتند مراد جهودان مدينهاند و بعضى گفتند منافقين بودند ولى از جهت ارتباط آيه بآيات قبل و طبق روايت احتجاج معلوم مىشود كه يهود بودند و از ذيل روايت مجمع البيان از تفسير قمى از حضرت صادق عليه السّلام كه ميفرمايد فقالت اليهود و السفهاء
ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها
شايد استفاده شود كه قائل به اين سخن يهود و مشركين قريش و يا يهود و منافقين مدينه بودهاند زيرا سفهاء را بر يهود عطف نمودهاند .
قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ
اين جمله جواب اعتراض است يعنى بگو خداوند مالك مشرق و مغرب است و در جهتى دون جهت ديگر نيست بلكه بجميع جهات