اولياء و ملائكه و كتب آسمانى و معاد و جزاء بياورند و اوامر و نواهى الهى را بپذيرند و در مقابل بسعادت ابد و بهشت جاودانى نائل شوند و اين قرارداد هم تكوينى است كه بوسيله عقل و فطرت انسانى خداوند با بشر منعقد نموده و هم تشريعى كه بوسيله انبياء و فرستادگان خود با بنى آدم مقرر داشته چنانچه مضمون بسيارى از آيات شريفه است مانند آيه شريفه
أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ وَ أَنِ اعْبُدُونِي
« 1 » ( آيا با شما عهدنكردم اى فرزندان آدم كه شيطان را عبادت نكنيد بدرستى كه او براى شما دشمن آشكارايى است و اينكه مرا عبادت كنيد ) و آيه شريفه
إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ
« 2 » ( بدرستى كه خداوند از مؤمنان جانها و مالهاى آنها را ميخرد به اينكه براى آنان بهشت باشد ) و غير اينها از آيات ديگر .
و اين معنى عام است و شامل عهد ربوبيت و عهد ولايت و عهد تصديق بانبياء و عهد اطاعت و ساير عهود الهى مىشود و اختصاص ببعض موارد ندارد ، بلى ممكن است بمناسبت آيه قبل شأن نزولش در حق اهل كتاب باشد كه در كتب انبياء سلف از آنان عهد گرفته شده كه به پيغمبر اسلام و اوصياء او و دين و كتاب او ايمان بياورند و آنها قبول كردند و پس از بعثت حضرت رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نقض عهد نمودند و ايمان نياوردند ، ولى شأن نزول آيه با عموم منافات ندارد قسم دوم قراردادى است كه بنده با خدا ميبندد مانند عهد و نذر و قسم ، و وفاى به آنها واجب است و نقض آنها گناه و موجب كفّاره است قسم سوم قراردادى است كه در ميان بندگان است مانند عقود و شروط ، و هر كدام تابع حكمى است كه در فقه بيان شده و ميثاق مصدر ميمى از وثوق بمعنى احكام و استوارى است و ظنّ قوى را نيز تعبير -
هامش
( 1 ) . سوره يس آيه 60
( 2 ) . سوره توبه آيه 112