تنبيه
ضدّ غيبت و بهتان مدح مؤمن در حضور و غياب و در حال حيات و ممات است و در خبر است كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بر جماعتى وارد شدند كه بعض اموات را مدح مينمودند فرمود
« وجبت لكم الجنّة و انتم شهداء فى الارض » « 1 »
و در خبر ديگر وارد شده كه
اذا ذكر ابن آدم اخاه المسلم بخير قالت الملائكة و لك مثله و اذا ذكره بسوء قالت الملائكة اربع على نفسك و احمد اللَّه اذ ستر عورتك »
هر گاه فرزند آدم برادر مسلمانش را به خوبى ياد كند فرشتگان گويند مانند آن براى تو باشد و هر گاه ببدى ياد كند گويند بر خودت توقف كن و خدا را سپاسگزار كه عيب تو را پوشانيده است ) و مدح مؤمن موجب ازدياد محبت و ادخال سرور و رغبت ديگران باعمال نيك مىشود ولى حسن مدح مشروط بشش شرط است :
1 - كذب و اغراق در آن نباشد 2 - موجب مذمّت و توهين ديگران كه در رديف ممدوح يا بهتر از او هستند نشود 3 - مدح كننده مرائى و منافق و متملّق نباشد 4 - ممدوح مستحق ذم و نكوهش نباشد مانند فاسق و ظالم و مبدع ، و در حديث از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود
« ان اللَّه ليغضب اذا مدح الفاسق »
« 2 » ( خداوند هر آينه غضب مىكند هر گاه فاسق مدح شود ) 5 - مدح راجع به امورى كه بثبوت آنها مطمئن نيست نباشد مانند امور باطنيّه از زهد و ورع و تقوى و نحو اينها 6 - مدح نمودن او موجب عجب يا كبر يا سستى و فتور در عمل ممدوح نشود ، و لذا در بعض اخبار مدح نمودن در حضور كسى را بقطع عنق « گردن زدن » و امرار موسى بر حلق « تيغ بر گلو گذراندن » و عقر رجل « قطع پا » تشبيه نموده و با كارد به طرف او رفتن را بهتر از مدح نمودن او دانستهاند .
10 - نمامى
نمّامى و سخنچينى از كارهاى بسيار ناپسنديده و آيات و اخبار و و جدان بر
هامش
( 1 ) جامع السعادات
( 2 ) جامع السعادات