در بيماريهاى قلب ، مرضى به نام « ورم أذنى القلب » وجود دارد كه حكيم ارزانى سبب آن را چنين توصيف مىكند :
« در تشريح دل گفته شد كه دل داراى دو گوش است [ و آماس و ورم اين دو گوش ] ، و حدوث اين آماس چنان باشد كه به سبب امراض گرم ، روح و حرارت به تحليل رود و قوّت دل ضعيف شود و بدان سبب از تصرف كردن در غذا - چنانچه بايد - بازماند و دفع فضول بر وفق طبيعت نتواند كرد . بالضرور فضلهء رديّه در دل جمع شود و از آنكه دل اشرف است ، و غشاء و دو گوش او نسبت به او أخسّ ، طبيعت آن را به سوى أخسّ دفع سازد » . « 1 »
و در جاى ديگر مىنويسند : « دليل اينكه اسهال در اين صورت غالب است كه اولا مدفع اصلى فضولات ، همان رودهها هستند و ثانيا طبيعت ، به خاطر شرافت و برترى معده بر رودهها ، فضول را از طريق رودهها دفع مىكند تا معده » « 2 » .
گزارش ديگر او دربارهء اين قانون چنين است : « مخفى نماند كه قانون طبيعت اين است كه همانطور كه عضو كمارزش را فداى عضو پرارزش مىكند ، يكى از دو مساوى را هم اگر بتواند فداى ديگرى مىكند » « 3 » .
دربارهء علل بروز امراض پوستى در فصل بهار ، اطبّاء چنين مىگويند :
« در فصل بهار كه فصل هيجان اخلاط و نهوض قوا است ، اخلاط محتبس در امكنه و افضيهء بدن توسط طبيعت به حركت مىآيند ، پس آنها را نضج مىدهد ، يعنى ترقيق و سيلان مىدهد . و اگر تواند همه را دفع كند ، لا محاله به اعضاى ضعيفه - چون پوست و مغابن و اطراف بدن - مىريزد و باعث انواع دماميل و خراجات و بثور و خارش مىشود » « 4 » .
سوم : قانون « انتقال » :
هامش
( 1 ) . طب اكبرى ، ص 193 .
( 2 ) . همان ، ص ؟ ؟ ؟ ؟
( 3 ) . همان ، ص ؟ ؟ ؟
( 4 ) . طب اكبرى ، ص ؟ ؟ ؟