تهوعآورى است ولى وقتى كه خشك شود بوى ضعيفى شبيه به بوى بنفشه از آن استشمام مىشود . برگهاى آن باريك دراز نوكتيز به رنگ سبز تيره و گلهاى آن به رنگ كبود يا مخلوطى از ارغوانى ، كبود و زرد با خطوط تيره است و در سطح فوقانى گلبرگهاى آن تارهاى مانند مو ديده مىشود و به همين دليل آن را به انگليسى زنبق ريشدار گويند . ميوهء آن بيضى شكل داراى 3 زاويه يا حجره و در هريك تعداد زيادى تخم وجود دارد . اين زنبق در مناطق شمالى ايران در گرگان در موستانهاى قزوين بهطور خودرو مىرويد در لرستان و كرمان نيز ديده شده است .
2 . « ايرساى فلورانسى » را به فرانسوى
Irisde florlence
و
Flambo blanche
و به انگليسى
Orris
و
White flag
و
Florentine orris
گويند . نام علمى آن
Iris florentina L .
مىباشد .
مشخصات
اين زنبق نيز چندساله است و داراى ساقهء زيرزمينى متورم و پرگره و خزنده است و خيلى وزين و سنگين مىباشد . رنگ ساقهء زيرزمينى تراشيده شده و تميز ، سفيد زيبا و طعم آن تند و تلخ و بوى بنفشه تندى از آن استشمام مىشود . نوع كوهى و وحشى اينگونه زنبق را در كتب طب سنتى « آسمان جونى » يا « آسمان گونى » و ساقه زيرزمينى آن را « ايرسا » يا « بيخ بنفشه » مىنامند . به خود گياه نيز ايرسا گفته مىشود . بيخ بنفشه در صنعت عطرسازى مورد استعمال دارد و از نظر خواص طبى و درمانى بخصوص انواع وحشى آن قويتر از ساير گونههاست .
برگهاى آن سبز مات به شكل تيغههايى به عرض 3 - 2 سانتىمتر ، گلهاى آن سفيد يا كبود كمرنگ يعنى كبود آسمانى و معطّر و بهطور منفرد يا دو تايى يا سه و چهارتايى در قسمت انتهاى ساقه ظاهر مىشود . در سطح فوقانى گلبرگهاى اين زنبق نيز زوايد ريش مانندى شبيه مو ديده مىشود لذا اين زنبق نيز جزء دستهء زنبقهاى ريشدار
Bearded iris
و ريزومدار محسوب مىشود .
اين زنبقها بومى كشورهاى اروپايى و بخصوص فلورانس ايتالياست . در ايران نيز در نواحى غرب كشور در رزاب قصرشيرين بهطور خودرو ديده مىشود .
3 . ايرساى غلط يا زنبق زرد ، به فرانسوى
Iris fleurs imberbes
و
Iris faux - acore
گويند . نام علمى آن
Iris pseudoacorus L .
مىباشد . اين زنبق از زنبقهايى است كه در سطح گلبرگهاى آن تار و مو ديده مىشود و اغلب در حاشيهء