در هندوچين تنطور ريشه و برگهاى گشنيز را روى دانههاى سرخك اطفال مىمالند و از تخم گشنيز به عنوان خوابآور و قاعدهآور استفاده مىشود [ پتلو * و فوكود ] . تخم گشنيز و اسانس آن ضد زكام است و ضد اسپاسم و شيرزا مىباشد يعنى ترشح شير را افزايش مىدهد [ دراگندرف * ] . مصرف عمومى تخم گشنيز در داروسازى اين است كه براى پوشاندن بوى نامطبوع داروها با دارو مخلوط مىشود .
در شبهجزيرهء مالايا براى تبهاى روماتيسمى و در استعمال داخلى براى رفع سرفه و ضد قى و داروى مقوى خورده مىشود [ گيملت * و بركيل * ] . اسانس ميوهء گشنيز خاصيت تحريك پوست را دارد [ پاردو دو تاورا ] . گياه و برگ از نظر طبيعت طبق نظر بقراط سرد و خشك است و طبق نظر شيخ الرئيس ابو على سينا خشك آن كمى گرم است و به نظر جالينوس تمام قسمتهاى آن كمى گرم است .
طبق نظر اطباى سنتى اگر 30 گرم آب گشنيز خورده شود خوابآور است ، بويژه اگر با سركه و سماق خورده شود . ضماد آنكه با شير دختران تهيه شود براى رفع ضربان چشم نافع است . مضمضه و جويدن آن براى رفع جوشهاى دهان و تسكين سوزش آن و همچنين تسكين درد دندان و جويدن آن براى رفع بوى شراب نافع است . ماليدن آن به دندان براى تقويت لثهها و قطع خونريزى آن و شرابى كه از آن تهيه شود خوابآور است و براى سرفه و تنگى نفس گرم و تر و خفقان مفيد مىباشد .
اگر 30 گرم از آب آن با شكر خورده شود اشتهاآور و خوابآور است و مانع ترش شدن غذا در معده مىشود . خوردن گشنيز صفرا را تسكين مىدهد و تشنگى را رفع مىكند و قى و آشفتگى را بند مىآورد و تحريك جنسى را نيز رفع مىكند . ضماد آن براى تحليل ورمهاى گرم و باد سرخ و با آرد جو براى تحليل خنازير و ورمهاى سفت و با آرد باقلا براى خنازير نافع است . اگر سرب را با آب گشنيز و يا روغن گل بسايند و بر زخم سرطان بمالند بسيار مفيد است . مقدار خوراك از آب آن تا 30 گرم است جانشين آن از نظر خواص ، برگ خشخاش و كاهو مىباشد .
تخم گشنيز از نظر طبيعت سرد و خشك است و از نظر خواص مفرح و مقوى دماغ و قلب است . خفقان و وسواس را رفع مىكند و براى تقويت معده مفيد است .
اسهال و سيلان اسپرم را بند مىآورد و براى زخمهاى مجارى ادرار مفيد است .
خوردن عصارهء تخم گشنيز يا آب خيسكردهء تخم گشنيز براى اسهال خونى بويژه بو دادهء آن نافع است و اگر با دوشاب انگور خورده شود مولد اسپرم است و كرم معده را دفع مىكند و جويدن آن براى رفع بوى شراب مفيد است .
ريختن گرد ساييدهء آن روى زخم نافع و قاطع خونروى مىشود . مقدار خوراك
معارف گياهى ( فارسى ) — صفحة 250
مساهمون: حسين مير حيدر
ص٢٥٠