قانون ، كه پس از گذشت [ ده ] قرن هنوز هم مقام علمى خويش را از دست نداده است ، استعمال پودرهاى دهانشويه بهخصوص آن دسته از آنها كه بر روى دندان اثر سوء داشته منع شده . . . « 1 »
« شيخ گويد بايد دانست كه دندان از استخوانهايى است كه حس دارد و از اعصاب دهانى به آن عصب مىرسد و در صورتى كه صدمه و آزار به آنها رسد درد مىگيرند و حساس و گاهى لق و برآمده مىشوند ، بدون آنكه تغيير رنگى در ذات جوهرشان پيدا شود . بعضى اوقات پوسيدگى و گنديدگى پيدا مىكند » . « 2 » جرجانى نيز در كتاب ذخيره خوارزمشاهى و در الاغراض الطبيه و ساير آثار پزشكى خود به عوارض و بيمارىهاى دهان و دندان و روش درمان آنها اشاره نموده و مسائل مهم اين علم را تشريح مىنمايد . « 3 » غياث الدين هم بهعنوان يك طبيب عمومى نويسنده ، از تعداد زيادى بيمارىهاى دندان و لثه نام مىبرد و مىگويد دندانبارگى را بايد از راه تراشيدن قسمتهاى خراب شده با يك وسيله آهنى تيز و پر كردن آن با ماده مخصوص درمان كرد . « 4 »
« زهراوى احتمالا اولين پزشكى است كه از وسايل دندانپزشكى چون ابزار كوتريزاسيون و پنس فرسپسهاى دندانپزشكى ، قلمهاى
Scaling
و بيرون آوردن تارتر كه به زعم وى عامل اصلى تحليل لثه و لبه استخوان فك است ، و امروزه پس از گذشت قرنها كليه متخصصان بر آن اعتقاد راسخ دارند ، صحبت مىدارد . وى در خصوص ضايعات حفره دهان نيز صاحب نظرات و شيوههاى ارزندهاى . . . [ است و در
هامش
( 1 ) - همان ، ص 47 .
( 2 ) - همان ، ص 48 .
( 3 ) - همان ، ص 219 .
( 4 ) - طب در دورهء صفويه ، ص 170 .