5 - 5 - فتق
امروزه ترميم فتقهاى جدارهى شكم رايجترين عمل جراحى بزرگ بدن است . حكيم سيد اسماعيل جرجانى در كتاب ذخيرهى خوارزمشاهى ، فتقهاى اين ناحيه را - با اصطلاحات و عبارات رايج زمان خود - مورد بحث قرار داده است و نكات تشريحى ، آسيبشناسى ، علتشناسى و تشخيصى آن را به نحوى مورد بررسى و تفحص قرار داده كه با وجود يك فاصله زمانى در حدود هزار سال هنوز هم پايههاى علمى آن استوار و پابرجا مىباشد . در ادامهى اين قسمت به مقايسهى مطالب كتاب ذخيرهى خوارزمشاهى با مطالب كتب جديد خواهيم پرداخت . جهت حفظ جنبههاى فرهنگى كتاب مذكور و برقرارى ارتباط نزديكتر با آن ، حتى المقدور سعى شده تا عين عبارات و جملات كتاب ذخيره خوارزمشاهى نقل شود . جملات منقول از كتابهاى جديد بلافاصله در زير عبارات مستخرج از كتاب ذخيرهى خوارزمشاهى قرار گرفتهاند تا مطابقت معانى و درك مفاهيم مطالب با سهولت بيشترى انجامپذير باشد . يافتههاى جرجانى به صورت ( ج ) و يافتههاى پزشكى نوين به صورت ( ن ) مشخص شدهاند .
ج : بايد دانست كه پوشش شكم پوست و عضلها و دو حجاب است .
يكى زندرونست و مماس معده و رودههاست و آن را به تازى " المطيف بالامعاء " ( دربرگيرندهى رودهها ) گويند و ديگرى كه بيرونتر است و آن را به لغت يونانى " باريطون " ( صفاق ) گويند و به تازى " ممتد " گويند و بر حجابها چربو بود ( حجابها چربى دارند ) .
ن : اطلاع از لايههاى جدار شكم از ضروريات جراحىهاى فتق است .