امامان شيعه خورشيد جهانافروزى بودند كه از محضر آنان تمام فرقههاى اسلامى و حتى غير مسلمانان استفاده مىكردهاند . نه تنها پايهگذاران مكاتب فقهى و كلامى اهل سنّت بلكه حتى دانشمندان نصارى و صابئين نيز در حوزهى درس امام حضور داشتند . شيخ ابو الحسن خرقانى مىگويد :
« مسلمان و كافر در محضر درس امام جعفر صادق عليه السّلام حضور به هم مىرسانيدهاند و از خوان فضلش بهرهمند مىشدند . » يكى از خاورشناسان مىنويسد : « وقتى تاريخ قوم صابئى را در دورهى ما قبل جعفر صادق عليه السّلام با دورهى ما بعد آن مقايسه مىكنيم مىبينيم كه مانند مقايسه ظلمت با نور است « 1 » . »
در محضر درس امام صادق عليه السّلام تنها علوم نقلى تدريس نمىگرديد بلكه علوم تجربى و فلسفه نيز مورد مطالعه قرار مىگرفت . امام ششم تنها به تدوين فقه و توسعه و تفسير و حديث و كلام نپرداخت بلكه نخستين كسى است كه در تاريخ اسلام علوم طبيعى و هيئت و فيزيك را در سطح وسيعى مطرح كرد . پيش از امام صادق عليه السّلام امام باقر نيز فيزيك و جغرافيا را تدريس مىنموده است ولى امام صادق اين علوم را توسعه داد . دانشمندان مؤسسهى تحقيقات استراسبورگ كه از اسلامشناسان معروف اروپايىاند به اين نتيجه رسيدهاند كه امام صادق هزار سال پيش از كوپرنيك بر نظريهى گردش خورشيد دور زمين كه تا قرون اخير از مسلّمات علمى محسوب مىشده است ، ايراد گرفت و آن را رد كرد . امام صادق نخستينبار اعلام كرد كه زمين دور آفتاب مىگردد و توالى روز و شب ناشى از اين گردش مىباشد .
انديشمند اروپايى مىنويسد : « فقط كسى مىتواند به اين پديده در آن شرايط پى ببرد كه عقل فوقالعادهاى داشته باشد ، كسى كه بدون داشتن وسيله و زمينه به حقيقتى پى ببرد كه پيش از او هيچكس نگفته
هامش
( 1 ) - « مغز متفكر جهان شيعه » از مركز تحقيقاتى استراسبورگ ، ص 69 و 70 .