13 . عوامل نفسانيه « 1 »
عوامل نفسانيه تأثيرى قوى در بدن دارند و مؤثرتر ، قوىتر و سريعتر از امور بدنيهاند . البته ، بسته به اشخاص مختلف اين تغييرات شدت و ضعف دارد . در افراد قوى النفس - مثل مردان - تأثير كم است ، ولى زنان به سبب ضعف نسبى قوا و ارواح و دور بودنشان از امور ترسناك ، بيشتر متأثر مىشوند . لذا اخلاط در بدن انقلاب مىكند و در افعالشان تأثير مىگذارد . « 2 » از طرفى ، نفس و بدن در يكديگر تأثير متقابل دارند و حالات و هيئتهايى كه بر نفس عارض مىگردد ، گاهى در بدن اثر مىگذارد ؛ مانند ترس و بيم كه باعث از كار افتادن نيروى شهوت و نيروى هضم و نيروهاى ديگر بدنى مىشود . « 3 » امور نفسانيه عبارتند از : غضب ، خوف ، حزن « 4 » ، و فرح « 5 » . اين امور باعث
هامش
( 1 ) . خلاصة التجارب ، رويه 600 ؛ معالجات عقيلى ، ج 2 ، رويه 762 ؛ اكسير اعظم ، ج 3 ، رويه 780 ؛ طب اكبرى ، ج 2 ، رويه 89 .
( 2 ) . طب الاكبرى ، رويه 94 .
( 3 ) . اشارات ، ج 1 ، رويه 463 .
( 4 ) . غم ، همه كس را زيان دارد ؛ خصوصاً كسى كه مزاجش گرم نباشد ، چه سرد بود و خشك ، مرد را هلاك كند جز كه به عقل مقاومت كند . تقويم الصحه ، رويه 129 .
( 5 ) . شادى حرارت غريزى در تن بگستراند ؛ ولى چون ناگهان رسد ، خطر مرگ دارد چه ، حرارت غريزى از دل به يك باره جدا گردد . تقويم الصحه ، رويه 129 .