استدلال عقلى يا كشف و شهود عرفانى ) ميسّر يا دستكم كافى نيست . مكتب اخلاق نقلى يا نظام اخلاق وحيانى آن هنگام تحقق مىيابد كه مبانى ، غايات و قواعد كلى اخلاق فقط با استناد به منابع اوليه دين ، آيات و روايات ، استخراج شود و سپس با ارجاع آن مبانى و اين قواعد و با روش معهود بررسى نقلى رفع تعارض شده و دستورالعمل مشخصى براى حل موارد تزاحم و ارزش داورى ميان گزارههاى اخلاقى ارائه شود . كه اكثر اين آثار واجد چنين شرايطى نيستند و تنها در جايگاه يك تصنيف حديثى قرار دارند . بهترين شاهد براى چنين ادعايى وجود روايات مكرر ، متعارض يا متداخل ذيل يك سرفصل است . بنابراين نويسندگان اين آثار درصدد تأليف كتاب حديث بودهاند نه كتاب اخلاق و به قالب كار بيشتر از بيان محتوا نظر داشتهاند .
كتب اين مكتب داراى ويژگىهاى زير است :
1 - حجم اين آثار از آثار مشابه در ساير مكتبها نوعا بيشتر است
2 - غالبا سازمان منظم و ترتيب قابل دفاعى در اين آثار مشاهده نمىشود هرچند كتابهاى شجره المعارف و تصنيف غرر الحكم نسبت به كتب روايى سازماندهى بهترى دارند .
3 - به جهت تنوع مخاطبان ، روايات ذيل يك موضوع در سطوح معرفتى مختلف گردآورى شده و يكنواخت نيست .
4 - در اين آثار ، اخلاق اسلامى با آداب اسلامى درآميخته است .
5 - از نظر جذابيت بيان و ادبيات ، براى عدهاى متشرعه به لحاظ گرايشهاى معرفت شناختى بيشترين جذابيت و تأثير را دارند ولى عموما شايد جذابيت كتابهاى تلفيقى يا عرفانى را نداشته باشند .
6 - به لحاظ گسترهء موضوعات و عناوين اخلاقى شايد بتوان گفت اين كتابها در اخلاق خانواده و اجتماع در مقايسه با كتابهاى مكتب عرفانى و در اخلاق بندگى و اجتماعى در مقايسه با كتابهاى مكتب فلسفى موضوعات و عناوين بيشترى را پوشش دادهاند . ولى در مقايسه با كتب تلفيقى ، از طرفى بعضى از عناوين اخلاق فردى ، اجتماعى و
قرآن و طب ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 109
مساهمون: بنياد پژوهشهاى قرآنى حوزه و دانشگاه
ص١٠٩