است ، نقش دوستان از والدين و برادر و خواهر به مراتب قوىتر بوده است ( 14 و 15 ) . البته بايد متذكر شد كه مشخص نيست كه آيا اين موضوع به سبب تأثير رفتار سيگار كشيدن است يا ناشى از انتخاب گروه همسان در دانشآموزان يا دانشجويان سيگارى است ( 16 ) .
دو عامل محافظتكننده نيز به ترتيب قدرت عبارت بود از نماز خواندن و برخوردارى از نمرات بالا . در 26 مطالعه مجزايى كه توسط كوئينگ و همكاران مورد بررسى قرار گرفت نيز در متديّنين با ريسك كمترى از مصرف سيگار همراه بود ( 6 ) . دلايل متفاوتى براى اثر محافظتى مذهب مطرح مىشود : 1 - عقايد مذهبى سبب تقويت مكانيزمهاى انطباقى و فائق آمدن بر پيشامدهاى اضطرابآور مىشود ( 7 ) ؛ 2 - احساس تعلق به يك طبقه معتبر كه داراى ارزشهاى مطلوب اجتماعى است ، سبب مىشود كه از تعادل روحى بيشتر برخوردار باشند و نگرش آنها نسبت به مواد منفىتر شود ( 17 ) ؛ 3 - تأكيد متوليان مذهبى اسلامى بر حرام بودن مصرف سيگار به علت آسيب رساندن به خود و اطرافيان نيز از دلايل محافظت كننده است ( 9 ) . محدوديت اصلى اين مطالعه آن است كه براى اندازهگيرى مذهبى بودن اشخاص با توجه به چندبعدى بودن نمىتوان به چند شاخص محدود بسنده نمود ، اگرچه كه استفاده از شاخصهايى همچون رفتن به اماكن مذهبى و نماز خواندن از جمله شاخص - هاى رايج مىباشند . در مجموع فراوانى نسبى سيگارىها در افرادى كه مشاركت بيشترى در فعاليتهاى مذهبى داشتند نسبت به بقيه دانشجويان كمتر بود و بهويژه در كسانى كه نماز مىخواندند ريسك سيگارى بودن كمتر بود .
تقدير و تشكر
پژوهش مذكور به شماره ع / 22 - 82 مورد تصويب و حمايتهاى مركز تحقيقات علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشكى كرمان و مركز تحقيقات جمعيت وابسته به معاونت پژوهشى