خاص از محصولات داراى اهميت اقتصادى و تغذيهاى براى انسان نام برده و تفاوت و تنوع اين نعمات الهى را متذكر مىشود . سپس پروردگار مىگويد " از ميوه آنها هنگامى كه به ثمر نشست بخوريد ولى فراموش نكنيد كه به هنگام چيدن حق آن را بايد ادا كنيد . " و در پايان فرمان مىدهد كه " اسراف نكنيد زيرا خداوند مسرفان را دوست ندارد . " با توجه به اينكه آيات پيش از آن سخن از احكام خرافى بتپرستان به ميان آورده كه از زراعت ها و دامداريشان نصيبى براى بتها قرار داده و عقيده داشتند كه اين سهام بايستى تنها به خادمان بتها رسيده و مردم فقير و عادى از آن بىبهره هستند اين آيه شريفه صريحا با اين احكام خرافى و تبعيضآميز به مقابله پرداخته و مىگويد خالق تمام اين نعمات خداست و هم او دستور داده كه از آنها بهره گيريد و البته اسراف نكنيد بنابراين جز خدا كه خالق آنهاست كسى حق تحريم و تحليل آن نعمات را ندارد . ( تفسير نمونه )
سپس در جمله " اذا ثمر " با ذكر كلمه ثمر قبل از آن ميان مفسران گفتگو است ولى ظاهرا هدف از اين جمله اين است كه به مجرد آشكار شدن ميوه بر درختان و خوشه و دانه در زراعتها ، بهرهگيرى از آن مباح و جايز است و بايستى حق مستمندان پرداخت شود و اداى اين حق بايستى در موقع چيدن ميوه و درو كردن محصول " يوم الحصاد " صورت گيرد ( تفسير نمونه ) .
اما در مورد اينكه منظور از پرداختن حق به هنگام درو چيست بعضى معتقدند همان زكات واجب يعنى يك دهم و يك بيستم است ولى باوجود اينكه اين سوره مكى مىباشد و حكم زكات در سال دوم هجرت يا بعد از آن صادر شده چنين احتمالى بعيد مىنمايد . در روايات بسيارى از اهل بيت عليهم السّلام اين حق غير از زكات معرفى شده ، و منظور از آن چيزى است كه به هنگام حضور مستمند در موقع برداشت محصول به او داده مىشود و حد
قرآن و طب ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 354
مساهمون: بنياد پژوهشهاى قرآنى حوزه و دانشگاه
ص٣٥٤