از پزشكان قديم ايران فراگرفتهاند ( به استثناى معدودى از آنها كه در ايران نبوده است ) ، ولى تبليغات صد سالهء اخير دنيا براى بزرگداشت اروپا از يك طرف و سمپاشىها و زهرپراكنىهاى همهجانبه براى عاطل و باطل جلوه دادن معتقدات قدما از طرف ديگر ، چنان چشم و گوشها را بسته و نيروهاى فكرى دانشمندان ما را مسخّر كرده است كه خيال مىكنند هرچه ما داريم از اروپا داريم ، حال آنكه حد اقل در مورد طب گياهى ، هرچه اروپا دارد از ما دارد .
در بين دانشمندان و محققان بزرگ و خاورشناسان و استادان تاريخ علوم ، گاهگاهى كسانى نظير گوستاولوبون ، مستشرق معروف و جرج سارتن ، استاد تاريخ علوم در دانشگاه هاروارد آمريكا پيدا مىشوند كه به اين معنى اعتراف كنند . ما نيز به سهولت مىتوانيم چنين مدعايى را به اثبات برسانيم . پزشكان و داروسازانى كه كتابهايى مانند گياهان دارويى را مطالعه مىكنند كه امروزه در ايران يا اروپا به چاپ مىرسد ، تصور مىكنند خواص درمانى اين گياهان بهتازگى كشف شده است و همهء آنها را نيز حتما و قطعا دانشمندان اروپا كشف كردهاند .
براى رفع شبهه ، نگارندهء اين سطور ، يك كتاب به زبان فرانسه را - كه 84 سال پيش ؛ يعنى ، در سال 1883 ميلادى چاپ شده است - در معرض قضاوت خوانندگان قرار مىدهد و آن مجموعهء بزرگ دايرة المعارف علوم پزشكى است در صد مجلد . در جلد 42 با عنوان فومتر « 1 » بحث خيلى مفصلى كرده كه البته درج همهء مطالب آن از حوصله اين مقاله خارج است . جملهاى كه خوانندگان بايد بدانند اين است كه مىنويسد :
از تيرهء شاهتره نوعى كه معمولا در طب مصرف مىشود ، فوماريا افيسيناليس است .
عينا همان كه امروز نيز در كتاب گياهان دارويى ذكر شده است . سپس مىنويسد :
ولى گونههاى ديگرى نيز از قبيل فوماريا پارويفلورا ، فوماريا اسپيكاتا « 2 » ، فوماريا وايلانتى « 3 » ، فوماريا كاپرئولاتا « 4 » ، فوماريا مديا « 5 » و غيره و غيره گاهى با تفاوت به جاى فوماريا افيسيناليس
هامش
( 1 ) .Fumeterre( 2 ) .F . spicata L .( 3 ) .F . Vaillantir( 4 ) .F . capreolata L .( 5 ) .F . media