كه البته از حيث شرح و بحث و طول و تفصيل با آنچه كه ابن سينا تمامى سرطان را فقط در سه صفحه از كتاب قانون گنجانده بسيار فرق دارد و دانشمندان كنونى ، براى پى بردن به ميزان معلومات و تحقيقات قدما بايد به اين قبيل كتابهاى مفصل رجوع كنند ؛ زيرا بدون شك ، مطالب متنوع و متعددى در اين كتابها هست كه در كتب موجز و مختصر ديده نمىشود .
متأسفانه امروزه كسى به اين قبيل كتابها دسترسى ندارد و ناچار بايد به خلاصهها رجوع كرد .
ذكر توضيح بالا ، براى اين بود كه ما به علت دسترسى نداشتن به كتب مفصّل سرطانشناسى قديم ، فقط به تشريح مطالب در قانون ابن سينا اكتفا كرديم . ضمنا ، در مواردى كه توضيحى لازم باشد ، عقايد ساير اطباى قديم ايران ، مخصوصا ، على بن ربن طبرى ، صاحب فردوس الحكمه و سيد اسماعيل جرجانى ، صاحب ذخيرهء خوارزمشاهى را نيز خواهيم نگاشت .
كلمهء سرطان از كى و كجا پيدا شده است ؟
سرطان كلمهاى عربى است ، فارسى آن خرچنگ است . شيخ در قانون مىنويسد :
« يسمى سرطان لاحد امرين اعنى اما التشبثه بالعضو كتشبث السرطان بما يصيده و اما الصورته فى الاستداره فى الاكثر مع لونه و خروج عروق كالا رجل حوله منه » .
يعنى : « ناميده مىشود سرطان به سبب يكى از دو امر ، يا به سبب چسبيدن آن به عضو ، مثل چسبيدن خرچنگ به صيد خود يا به علت اينكه اكثر اوقات شكل آن گرد است و نيز به سبب رنگ آن و خروج رگهايى مثل پاهاى خرچنگ از اطراف او » .