تزريق نمايند تا حدّت مرض را كاسته اسباب هلاكت نكردد و مقدار زرق اين مادّه در اطفال پائينتر از ده سال هر دفعه 5 سانتيمتر مكعّب است و در بالاتر از اين سن 10 سانتيمتر مكعّب مكعّب مىباشد در مواقعى كه توليد خناق در كلو شده ولى بروز غشاء كاذب ديفتريكى نشده و هنوز مرض مشخّص نشده بايد احتياطا از اين سرم زرق نمايند در حقيقت اين عمل تلقيح نيكى است و بعلاوه به هيچ وجه فسادى از استعمال او توليد نمىشود
در اين اواخر بعضى اطبّا مدّعى شدهاند كه از تزريق اين مادّه بعضى اثار رديّه دو كليتين بروز مىكند ولى تاكنون از امتحانات مكرّره در اين باب چيزى ثابت نشده
عادتا ديفترى بدرا موضعى و بعد عام مىشود پس بايد دانست كه بسا اتّفاق افتد كه پيش از بروز اين مرض در حلق و حنجره ممكن است كه كانون مرض در انف پيدا شده و بعد از چندى سبب سرايت بجاى ديكر شود چنانچه ديده شده اطفالى كه مدّت يك ماه ورم مخاط انفى ديفتريكى داشته و بعد از سرايت بحنجره و كلو تشخيص مرض شد و همچنين طفل ديكرى مبتلا بديفترى انف بوده و مرض او سبب سرايت مرض بكلوى ديكران شده بدون اينكه در خود ان طفل بروز چندانى داشته باشد و بعد از چند هفته در كلوى خود بروز نموده است پس بايد ملتفت بود كه درصورتىكه در بينى طفل مرض ديفترى باشد ممكن است سبب سرايت بسايرين كردد پس ما دامى كه مرض در حلق يا بينى يا اماكن ديكر موضعى است و هنوز عموميّت پيدا نكرده بيست سانتيمتر مكعّب از اين سرم تزريق نمايند و اين تزريق سبب مىشود كه سمّيت مرض بعد اگر عموميّت هم پيدا كند ردائت نخواهد داشت بعلاوه تلقيح اين سرم سبب تشخيص اين مرض از كزاز مىشود بواسطهء اينكه عادتا در كزاز بعد از آنكه سمّيت مرض تمام بدن را فرا كرفت موضعى مىشود به عكس ديفترى كه اوّل موضعى است بعد عام مىشود پس اگر تلقيح اين سرم فايده بخشيد و مرض موضعى بر طرف شد معلوم مىشود كه مرض ديفترى بوده و الّا كزاز خواهد بود
قانون استعمال مقدار اين سرم بستكى باستعداد و قوّت و ضعف بدن و شدّت و حدّت مرض است
خلاصة الحكمة ( فارسى ) — صفحة 107
مساهمون: زين العابدين خان قاجار قوانلو
ص١٠٧