استعمال كنند و ادويهء منبه مثل تخم حرمل و تخم سداب كوهى بياميزند و بر عانه بدان ضماد نمايند .
و اگر بر وقت موجب ضعف دافعه گردد علاجش به چيزى كه در آن تسخين و قبض باشد بايد كرد و خصوصاً آنچه در ضعف حس گفته شد .
صاحب كامل گويد كه اگر عسر بول از برودت بود بايد كه صاحب او را در آبزن كه اندر آن بابونه و اكليل الملك و بنفشه و شيح و قيسوم و مرزنجوش پخته باشند بنشانند و روغن خسك يا روغن شبت يا روغن ناردين يا روغن عقارب و مانند آن بر عانه بمالند .
و اين سفوف بدهند تخم كرفس باديان انيسون هر واحد سه درم حب القلت فطراساليون هر واحد دو درم سنبل سليخه زعفران اسارون دارچينى هر واحد يك درم همه را باريك سائيده و يك مثقال تا دو درم به آب گرم يا به شربت عسل بدهند .
و ايضا اسقولوقندريون و حب القلت هر واحد سه درم دوقو و حب بلسان و فقاح اذخر و قسط هر واحد يك و نيم درم نانخواه و تخم كرفس كوهى و مشكطرامشيع هر واحد دو درم مغز چلغوزه كلان پنج درم همه را باريك سائيده به عسل كف گرفته بسرشند شربت دو درم تا سه درم به آب گرم كه اندر آن انيسون و تخم كرفس جوشانيده باشند .
و اگر اين فائده نكند ماء الاصول به اندك سنجرينيا بدهند يا غياثى يا حرانيا از دو دانگ تا نيم درم به آب زيره و آب انيسون و تخم كرفس و اندك روغن بادام تلخ بخورانند .
و اين ضماد اكليل الملك بابونه شبت قيصوم حب الغار فطراساليون تخم ترب حماما هر واحد يك جزو همه را باريك سائيده و روغن سوسن يا روغن بان يا روغن خيرى آميخته نيم گرم بر عانه ضماد كنند و غذا نخوداب به زيت مغسول و شبت و دارچينى و زيره و بادام تلخ باشد .
و از بقول كرفس و باديان و نعناع و رشاد و جرجير و ترب بخورند و بر حبة الخضرا و حب البطم و پسته و بادام تلخ و مانند آن حريص گردانند و اگر سائر تدابير مذكوره فائده نكند استعمال قاثاطير نمايند .
جرجانى گويد كه اگر سببش سوء مزاج سرد و بطلان حس مثانه بود اولا اگر امتلا باشد قى فرمايند پس ترياق بزرگ يا مثروديطوس يا سنجرينيا دهند و ماء الاصول با روغن بيدانجير سود دارد و روغنهاى گرم بر زهار مالند چون روغن فرفيون و مانند آن .
سعيد گويد كه اگر عسر بول تابع سوء مزاج بارد بود علاجش به خوردن گلقند عسلى يا اطريفل صغير و تنقل به انجير و مويز و مالش مثانه به روغن نرگس و بان و ريختن آب گرم بر مثانه و غذا نخوداب يا كبوتربچه مطنجن يا ماكيان به اباذير سازند .
انطاكى گويد كه در بارد ثوم و نعناع و سداب و گندنا و كرويا اكلًا و ضماداً به زيت فائده مىكند .
ابو منصور مىنويسد كه اگر به سبب ضعف مثانه باشد كه به لذع بول احساس نكند دو درم سرطان سوخته به آب نيم گرم بدهند يا مغز تخم خربزه و شكر طبرزد هر دو باريك سائيده مقدار ده درم تا بيست درم هر روز بدهند و يا مثانه كبش سوخته با طلا بخورند .
و چون اين ادويه بخورانند بايد كه مريض در آبزنى باشد كه اندر آن اقحوان و كرنب رطب و سرگين كبوتر و مرزنجوش و شيح و بابونه و نمام رطب پخته باشند و ثفل آن بر عانه ضماد كنند پس اگر امر دشوار گردد در احليل آب به ورق يا آب نمك به زراقه رسانند اگر از آن بول الدم يا مده حادث شود بر خاكستر بلوط يا خاكستر چوب انجير مثل او آب انداخته خوب بر هم زنند و صاف كرده به مزرقه چكانند .
و اگر اين به طفل باشد تخم خرفه و طلاى كهنه بخورانند .
علاج عسر البول از حرارت مثانه
ادويهء مبرد مثانه كه در آغاز امراض آن گذشت بايد داد .
و اگر از حرارت شديد مجرى بند شود تبريد مرطب مثل لعاب اسپغول و بهدانه به شربت بنفشه و روغن نيلوفر آميخته بنوشند و ماء الشعير و اسفاناخ و كدو به شيرهء مغز بادام بخورند و آبزن ادويهء مرخيه استعمال كنند و ادهان مرطبه مثل روغن بنفشه و كدو بر مثانه مالند .
و جالينوس در كتاب منافع اعضا گفته كه مردى لاغر شكايت عسر البول پيش من كرد و تا اجتماع بول بسيار در مثانه بر اخراج بول قادر نبود پس دريافتم كه مجراى بول خشك و منضم مىشود و بعد اجتماع بول كثير مثانه يكبارگى به دفعه قوى دفع مىكند تا آن كه مجرى كشاده مىگردد و به اشياى مرطبه علاج كردم و صحت يافت
مسيحى گويد كه علاج عسر البول كه در حميات بود به تغريق مثانه از روغن شبت يا بابونه يا سداب كنند پس اگر طبيعت قبض باشد به مطبوخ حلبه و خطمى مع روغن بابونه حقنه نمايند و در آبزن كه اندر آن بابونه و بيخ خطمى و خارخسك پخته باشند بنشانند .
خجندى گويد كه علاج حبس بول حادث در حميات اين است كه اسفنج در شير نيم گرم تر كرده بر عانه نهند و در طبيخ خارخسك و برگ كرنب و رطبه و فوة الصبغ و بابونه و بنفشه و خطمى بنشانند .
شيخ مىنويسد كه به ادهان معتدله و بارده كه در آن تليين و ارخا