حسب سكنجبين كه مذكور شد بدهند بعد از آن اشربهى محلله به كار برند زيرا كه در اين حالت اگر بى تنقيه چيزى سخن و محلل دهند ماده را حركت دهد و ريح زياده كند و كمونى كبير به عرق تنبول يا عرق نانخواهيا عرق حيات استعمال نمايند و نمك سليمانى فائده معتد به مىكند .
و اگر بعد قى به آب و نمك درد به طرف امعا آيد و شدت كند سناى مكى پنج ماشه تر بدمو صوف سه ماشه كوفته بخيته در گلقند دو توله آميخته همراه عرق باديان بدهند و روغن بيد انجير بمالند اگر فائده نشود روز ديگر مسهل از عنب الثعلب بنفشه گل سرخ مويز منقى پرسياوشان كاسنى باديان بيخ باديان سناى مكى جوشانيده مغز فلوس گلقند شكر سرخ داخل كرده روغن خروع آميخته دهند و به جاى آب عرق عنب الثعلب و نخود آب بدهند روز ديگر شيرهى باديان شيرهى تخم كشوث هر يك پنج ماشه در عرق باديان برآورده گلقند شربت دنيابر داخل كرده بنوشند و اين نطول نمايند گل ميسو برگ شبت هر يك پاو سير تخم خرپزه تخم شبت تخم معصفه در آب بست آثار جوشانيده نطول نمايند و ثفل بربندند .
بالجمله در اين نوع رياضت هنگام فلو معده نيز مفيد شناسند و هر چه در علاج وجع بارد معده بيايد به كار برند و درد معده كه در خلو شكم به سبب غلبهى رياح افتد تدبيرش نيز تنقيهى رطوبات غليظ و تقويت معده است .
و آنجا كه از كثرت سودا و امراض طحال رياح متولد گردد و بدان سبب در معده و نفخ و جشاى حامض و كثرت قراقر عارض شود و بر از سياه و طبع قبض باشد تدبيرش تكميد به سركه كه اندر آن جعده و سداب و بابونه و شبت و مرز بخوش و حب الغارو دوقو و تخم كرفس جوشانيده باشند و تنقيهى سودا به مسهل آن و فصدا سليم و باسليق از دست چپ و تقويت معده است و قرص انيسون و قرص افسنتين و معجون اذخر براى درد معده كه از پس طعام به هم رسد نيز مجرب است .
و ايضا پنج باديان انيسون گل بنفشه مويز منقى گل سرخ جوشانيده گلقند داخل كرده نوشيدن و از سبوس گندم نمك و باديان و تخم خرپزه و آرد با جره و تخم شبت و گل سرخ كوفته در صره بسته نيمگرم تكميد بر موضع درد كردن درد معده را كه با طعام لازم بود مفيد است و براى درد و نفخ نزد پهلوى چپ برابر طحال تخم كاسنى شش ماشه باديان گل سرخ هر يك چهار ماشه جوشانيده گلقند دو توله خاكشى چهار ماشه داخل كرده دهند و به جهت درد به طرف كبد به جاى گلقند شربت دنيار دو توله كنند و گل سرخ عنب الثعلب باديان پرسياوشان هر يك چهار ماشه بيخ باديان تخم كاسنى هر يك شش ماشه سناى مكى هفته ماشه جوشانيده گلقند آفتابى سه توله داخل كرده نوشيدن براى وجع كه با آن به طرف چپ غلطيدن و خواب كردن دشوار باشد نافع است .
و اگر رياح مرآقى محدث داد گردد و بعد طعام يا در شب وجع عارض شود و ديگر عوارض مراق موجود باشد آن را ماء الجبن و حبوب مخرج سودا بنجاح مىرساند و محجمهى انارى بر مراق و ناف نهادن نيز فائده مىكند و براى درد معده با صداع انتقالى مصطكى يك ماشهى سوده بگلقند دو توله سرشته بخورند بالايش عرق باديان بنوشند و روغن بابونه به موضع درد مالش كنند و يا جوارش كمونى هفت ماشه بخورند بالايش عرق گاو زبان عرق عنب الثعلب عرق باديان هر يك پنج توله گلاب چهار توله شربت بزورى دو توله داخل كرده بنوشند و گاهى شيرهى باديان مىافزايند و مصطكى باديان يك يك ماشه سوده به گلقند يك توله سرشته عوض جوارش مذكور خوردن و بالايش عرقيات مذكوره بدون شربت نوشيدن نيز براى درد معده با نفخ شكم نافع است و براى درد و نفخ و عدم اشتها و ضعف باضمه مصطكى عود هر يك نيم ماشه سوده به گلقند توله سرشته بخورند و عرق عنب الثعلب هفت توله بنوشند و براى درد بس شكم عنب الثعلب شش ماشه مويز منقى و ده دانه گل بنفشه پنج ماشه جوشانيده گلقند سه توله داخل كرده بنوشند .
و ايضا براى درد تمام شكم سناى يكى پنج ماشه سوده به گلقند آفتابى يك نيم توله سرشته بخورند بالايش غرق باديان بنوشند و دوم روز آلوى بخارا هفت دانه تخم كاسنى كوفته شش ماشه به عرق شاهتره و گلاب جوشانيده گلقند دو توله داخل كرده دهند .
و اگر درد با سوزش بول بود شيرهى خار خسك شيرهى زيرهى سفيد شيرهى تخم خرپزه عرق باديان ده توله گلقند بدهند و باديان به گلقند سرشته با شيرهى كاسنى شش ماشه عرق مكوه ده توله شربت انار دو توله نيز درد معدهى مراقيين را مفيد و مغز نان خميرى خشكار نعناع سبز هر يك دو توله مصطكى سه ماشه زعفران يك ماشه همه را سائيده تا مثل مراهم گردد و بر پارچه گذاشته بر معده نهادن در دفع رياح و درد معده و غثيان و تهوع مجرب است و براى درد معدهى مزمن مراقى و گولهى شكم جوارش عود شيرين هفت ماشه شيرهى تخم كشوث چهار ماشه شربت انار شيرين دو توله دهند .
و اگر فائده نشود آب گهيكوار آب ليمو آب ادرك آب پودينه شهد هر يك دو توله در ظرف آبگينه مشمس نموده بليسند و از نانخواه زنجبيل زيرهى كرمانى هر يك دو ماشه تخم كرفس سه ماشه باديان فلفل سياه نمك لاهورى علتيت طيب هر يك چهار ماشه حبها ساخته بخورند و چون بعد طعام رياح موجه تكليف دهد جوارش مصطكى جوارش عود شيرين جدوارد و سرخ سوده
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٣٧٨