رنگ .
طبيعت آن : گرم و خشك در دويّم .
افعال و خواص آن : مشهى و مبهى و جهت امراض رياحى و بلغمى و حميات مركبه و تحليل اورام و ضيق النفس و درد پهلو شرباً و ضماداً نافع .
بهنگره
به فتح با و خفاى ها و سكون نون و كاف فارسى و فتح راى مهمله و ها .
ماهيت آن : گياهى است هندى نبات آن به مقدار ذرعى و برگ آن شبيه به برگ انار و از آن عريضتر و برگ و ساق آن شاداب و طعم آن اندك تلخ و تيز و سه نوع مىباشد سفيد و زرد و سياه . گل سفيد آن سفيد و سبزى برگ و ساق آن كمتر و گل سياه آن سياه و برگ و شاخ آن سبز تيره مايل به سياهى و گل زرد آن زرد و برگ و ساق آن سبز مايل به زردى و اين هر دو نوع بسيار كمياباند .
طبيعت آن : هر سه در دويّم گرم و خشك .
افعال و خواص آن : آشاميدن آب برگ و ساقه گياه آن جهت تقويت بصر و قوّت باه و دفع و رفع رطوبات و ضعف آن هر دو و بلاغم و ورم و صلابت طحال و جذام و مضمضه آن جهت امراض دهان و درد دندان و قطور آن در چشم جهت رمد بارد و طلاى آن بر سر جهت صداع و بر داء الثعلب و بهق و برص و جذام و قوبا و اكثر امراض جلديه به تنهايى به شرط مداومت و خاريدن موضع هر مرتبه و يا با ادويه مناسبه ديگر مانند آنكه از براى داء الثعلب با اصل السوس و براى جذام و بهق و برص با خربق ابيض و براى جرب رطب با توتياى هندى اخضر محرق و همچنين بالخاصيت مصلح بدن و امراض جلديه است و گفتهاند آشاميدن آن سياه كننده موى ريش است خصوصاً نوع سياه آن و گويند كه چون گياه آن را با نمك بالسويه از هر يك سه درم بياشامند وجع قولنج را در ساعت تسكين دهد و اگر قولنج مزمن باشد و مدت يك اربعين بهنگره خشك و گل تيسو و تخم پنوار كه سنگسبويه است و هليله و بليله و آمله بالسويه كوفته بيخته با هم وزن آن قند كهنه سرشته هر روز يك توله تناول نمايند دفع گردد مجرب و چون يك توله برگ آن با سه ماشه نمك سنگ با هم مضغ نمايند و فرو برند درد شكم هر چند كهنه يك ساله باشد زايل گرداند و گويند اگر تخم آن را در نيم من عصاره بلادر بخيسانند و در زمين نيكو بكارند و به جاى آب آب بلادر به آن دهند تا سبز گردد و يك پر مرغ سفيد در پاى گياه آن فرو برند هرگاه آن پر سياه گردد آن گياه را از ريشه برآورده در سايه خشك كنند و تا هفت مرتبه در شيره بهنگره تازه تسقيه نمايند پس خشك نموده ساييده يك كف دست هر روز تا يك هفته بخورند جذام و برص را زايل گرداند و اگر تخم آن را با كنجد و شكر هر روز قدرى بخورند باصره و سامعه و ساير قواى بدنيه را قوى گرداند و اگر با هليله و بليله و آمله هر چهار مساوى و ربع وزن يكى دارفلفل بخورند قولنج را زايل گرداند .
بهوئى انوله
به ضم با و خفاى ها و سكون واو و كسر همزه و يا لغت هندى است به معنى گياه آمله زمينى به جهت آنكه گياه آن به قدر شبرى تا يك ذرع و برگهاى آن ريزه شبيه به برگ آمله مىباشد و در زير برگ آن دانههاى كوچك و شاخه آن باريك .
طبيعت آن : سرد و طعم آن تلخ و زمخت .
افعال و خواص آن : قطور آب نبات تازه آن به تمامه كه مطلقاً آب از خارج داخل ننمايند در ناصور و قروح خبيثه چند روز متوالى جهت اندمال آن مؤثر و ضماد ساييده آن با نمك جهت جرب مفيد و به تنهايى جهت ضربه و سقطه نافع .
فصل الباء مع الياء المثناة تحتانيه
پيارانگا
به فتح باء عجمى و ياى مثناة تحتانيه و الف و فتح راى مهمله و الف و سكون نون و كاف فارسى و الف .
ماهيت آن : بيخى است طولانى به ضخامت انگشتى و زياده بر آن و طول آن تا به دو شبر و زياده نيز و بعضى گره دار و رنگ پوست آن زرد مايل به سرخى براق و ظاهر آن اندك گره دار و چون كهنه گردد مايل به سياهى مىشود و طعم آن بسيار تلخ و مغز آن ريشه دار و صلب و از ملك رخام كه رخنك نيز نامند مىآورند به سهلت و اسلامآباد و از آنجا به اطراف مىبرند و بسيار وفور ندارد .
طبيعت آن : در سيّم گرم و خشك و با رطوبت فضليه و منسوب به مشترى است .
افعال و خواص آن : اهل آن ديار براى آن منافع و خواص بسيار نقل مىنمايند و در هر مرضى با دوايى خاص مستعمل دارند . * امراض اعضاء الراس * جهت درد سر قدرى از آن را با گلاب ساييده بر پيشانى طلا مىنمايند و مىگويند كه فى الفور درد ساكن مىگردد و براى ام الصبيان مقدار يك سرخ پيارانگا با يك دانه قرنفل و يك دانه فلفل با شير مرضعه طفل ساييده مىخورانند و براى شب كورى پيارانگا و زردچوبه از هر يك يك ماشه با شير زنان ساييده پارچه را بدان تر كرده سوخته