جامع و دو حمام است . آب يكى شور و ديگرى شيرين از آب جارى اسماعيليه است كه اسماعيل پاشا از رود نيل به مسافت بسيار بعيد به اينجا آورد . در خود شهر و حوالى آن 15 مدرسه و 587 متعلّم است . دو طاحونه بخارى دارد . عرض سويس 29 درجه و 59 دقيقه شمالى و طولش 32 درجه گرىينج است . مسافت سويس تا مصر 70 ميل انگليسى است كه اين مسافت با راهآهن در شش ساعت طى مىشود . توقفگاههاى راه ما بين سويس و مصر كه ده جاست به تفصيل ذكر شد . چون خط راهآهن در روى يك رشته است بدين جهت قطار واگونهاى راه آهن را از سويس هرروز يك دفعه در ساعت شش به راه انداخته در وسط راه احمال و اثقالش را تبديل نموده ، باز مراجعت مىدهند .
در خود شهر چهارده بيرق دول خارجه افراشته شده است ، ولى به جهت عدم وسعت يك نفر وكيل قونسول متكفّل امورات اهالى چند دولت است . قوهء حربيه اين شهر بسيار كم ، بهقدرى است كه محارست شهر را بنمايند . به همه [ همين ] جهت صد نفر ضبطيّهء ساخلو دارد و سه توپ در بالاى تلّى كه مشرف به اطراف شهر است گذاشتهاند ؛ ولى در ليمان آن هميشه ده فروند كشتى جنگى در توى دريا كه پر از عساكر نظامى و مشحون از ادوات حربى است آماده و مهياست .
از سويس تا جدّه و ساير بنادر در موسم حج واوپور تجارتى فرانسه و نمسه و انگليس و مصر و عثمانى كار مىكند . قيمت آنها مختلف و موقوف به قلّت و كثرت حجاج است . از دو ليرا تا نصف ليرا حجاج تا جدّه سوار شدند .
روزهاى حركت آنها درست معين نيست ، ولى در عرض هفته دو سه واپور راه افتاده مىرود . بعض اشخاص كه هم خود را دلال گذاشته اكثر از اهالى مملكت خود و ابناى وطن هستند ، كارها به سر حجاج مىآورند كه به تقرير نمىتوان آورد . به زبان همشهرى و همولايتى و به انواع لطايف الحيل حاجى بيچاره را لخت مىكنند . از جمله تقلّبهاى ايشان در اين شهر اين است كه به منزل بعض حجاج بىبصيرت آمده ، مىگويند كشتى خوب متعلق به فلان كمپانيه امروز وارد
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 153
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٥٣