اوّل جنگ كرده سفاين فرانسه را تصرّف كرد . به همين جهت اينجا به اسم او موسوم گرديد و اين جنگ در سال 1797 مسيحى اتفاق افتاد .
زبان اهل شهر به عربى خالص است . قايقچىهاى اينجا از كثرت مراودهء فرنگىها ، زبان فرانسه را خوب مىدانند . طرز عمارات و ساحت كوچهها همگى به طرز فرنگى است . خصوص سمت جنوبى شهر كه در نظافت هيچ نسبتى به ساير مواضع ندارد . خيابانى به خط مستقيم از وسط شهر كشيده ، كوچههاى مختلف از اين راسته به يمين و يسار منشعب است . در وسط همين راسته كه موسوم ميدان ميشه است ، به مسافت سه كيلومتر ميدانى طرح انداختهاند كه مسمى به ميدان محمد على پاشا است . در مركز ميدان ، مجسّمهء آن مرحوم را سواره در روى سنگ مرمرى در حالتى كه عمامه به سر و شمشير در كمر دارد ، از مفرق ريختهاند . حقيقتا كمال هنر را در آن مجسّمه به خرج دادهاند . از قرارى كه مذكور داشتند ، اسماعيل پاشا خديو مصر خيلى مخارج به اين مجسّمه كرده است .
همهء سطح كوچهها و ميدان مزبور از سنگ به مصارف كلّى از بلاد بعيده حمل كرده ساختند و روز و شب با عرّابهها كوچهها را آبپاشى نموده جاروب مىكشند . در ميدان محمد على پاشا در بالاى دكانى نوشته بودند كه جميع متاع دنيا در اين ماكازن يافت مىشود . اگر كسى خريدار جنسى شود كه در اين دكان يافت نشود صد تومان جريمه به او خواهيم داد و از اين قبيل مغازهها زياد در اين بلاد بود . جلو دكاكين از طرفين سكوهاى خوب و عريض دارد كه درختان سايهدار در آن كاشتهاند . در يك طرف اين ميدان ، هوتل ، ميهمانخانهء بزرگى است .
چراغهاى گاز و نمرههاى خانه و اسواق را به وجه ممتاز درست كردند . در اين ميدان هفتهاى دو روز جمعه و يكشنبه ، يك دسته عساكر موزيك مىنوازند .
تماشاخانهها و قهوهخانههاى مفرّح زياد دارد كه از جمله قهوهخانه ، يكى فردوس است كه در لب دريا واقع شده ، مجمع اهل عشرت و جامع اتاقهاى متعدد . هر يكى مخصوص به يك صنف عيش است . از جمله اتاقى است مخصوص به
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 128
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٢٨