طلاشويها زمينى حاضر كرده بودند . رفتيم پياده شدم . اسبابى كه از خاك بيرون آوردند ديدم از هر قسم چيزها بود : طلاى ريزه ، نقرهء شكسته ، پول مسكوك مختلف ، طلا و نقرهء ساختهء قديم ، طلاى مليله ، اسباب ساخته از سرب و مس و پول سياه ، ميخ زياد ، پيكان تير بسيار بزرگ ، خيلى آنجا معطل شديم . اما حاجى ميرزا على سخت منكر طلاجوئى است » .
همينقدر الحاق مىشود كه همدانيها اين لوح را كه به خط ميخى مرتسم است « گنجنامه » مىخوانند . اما آنچه عقيدهء مؤلف است ظاهرا تاريخ فتح مملكتى بوده كه يكى از سلاطين مدى كه پايتختشان اكباتان كه حال به همدان معروف است داده است نوشتهاند و يا تقسيمنامهء آب درهء عباسآباد است « 76 » .
اروى [ مع - مر ] :
قريهاى است در دو فرسخى مرو .
اريوجان [ مع - مر ] :
نمىدانم اين اسم چه قسم ضبط شده ؟ مسعر گفته است اريوجان شهر بسيار خوبى است در ناحيهء ماسبذان در طرف راست حلوان به راه همدان در صحرائى كه همهء اطرافش كوه است . اشجار آن زياد است .
در مراصد گويد احجار آن زياد است . غروقگاه بسيار دارد . گوگرد و زاج و بوره و نمكها خيلى در آن يافت مىشود آبش بهطرف بندنيجين مىرود و در آنجا نخلستانها از آن مشروب مىشود و ميانهء اريوجان و بند نيجين و رذ ( رد - راذ ) كه قبر مهدى خليفه در آن است چندان مسافتى نيست « 77 » .
آزادان [ مع ] :
قريهاى است نزديك اصفهان . مؤلف گويد از قرار تقرير ثقاة هماكنون آزادان آباد و از دهات خوب اصفهان است « 78 » .
هامش
( 76 ) - از كتيبههاى ميخى در همدان يكى كتيبهء اردشير دوم هخامنشى است كه مطلبش ستايش ايزد است و معرفى خود و يكى كتيبهء ديگرى از همين پادشاه مشعر بر معرفى خود و ذكر اقدام خويش در ساختن كاخ به خواست ميترا و آناهيتا .
( 77 ) - منها اريوجان و هى مدينة حسنة فى صحرا بين جبال كثيرة الشجر ( الرسالة - الثانية لابى دلف مسعر بن مهلهل الخزرجى ص 23 چاپ مسكو ، 1960 ) .
( 78 ) - دو قريه به نام آزادان در نزديك اصفهان وجود دارد ( فرهنگ آباديهاى ايران از دكتر مفخم پايان ، امير كبير ، تهران 1339 ) .