ايشان از عباد و زهادى كه دائم در مناجات و عبادت و صحبت محبوب حقيقى بهسر مىبرند ، و اينكه اشتغال به تحصيل علم و ارشاد افضل است از تخلى بهجهت عبادت و دعا و مناجات . و سر آن همين است كه بلا تشبيه عابد به منزلهء نديم و همصحبت پادشاه است ، و عالم به منزلهء امناء حراس و كشيكچيان معتمد شجاع صاحب صلابت و دلير مىباشند . و شكى نيست كه مرتبهء كسى كه سينهء خود را سپر بلا كند ، و جان خود را در معرض هلاك بگذارد ، و از لذت خورد و خواب واماند بهجهت حراست جان و ملك و سلطنت پادشاه ، در نزد پادشاه اعز است از كسى كه با او صحبت بدارد و لذت صحبت او را ببرد . همچنين خداوند عالم كه محبوب حقيقى علما و عباد است - بلكه محبوبيتاش نسبت به علماء بيشتر است از راه كثرت معرفت - هرگاه عالم با كمال شوق صحبت و خلوت و فراغ بال از جميع اشغال بهجهت نيل وصال از اين لذت عظمى دست بردارد ، و در شب و روز در دور حوزهء اساس قويم شرع الهى طوف زند ، و خورد و خواب را برخود منغص و ناگوار كند كه حفظ نواميس الهى نموده ، شريعت او را به اسلحه افكار ثاقبه و انظار ناقبه و مجادلات حسنه و مخاصمات مستحسنه و توكل و اعتماد و استمداد از خالق عباد از شرور شياطين مكاره و شكوك ملاحدهء غداره محافظت نموده آن را بر وجه حسن و طريق مستحسن به گم گشتگان وادى ضلالت و بيچارگان ميدان جهالت تعليم نمايد ، افضل خواهد بود از كسى كه اكتفا كند به لذت نفس خود و خلوت و صحبت را شيوهء خود كند ، چنانكه فرمودهاند :
افضل الطاعات احمزها
خصوصا هرگاه احمزيت از راه جسم و روح هر دو باشد . محنت علما در تحمل افكار و مدافعهء شبهات ، و تكلف مشاق تدريس و تعليم ، و تخليه نفس
قم نامه ( مجموعه مقالات ومتون درباره قم ) ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: سيد حسين مدرسى طباطبائى
ص٣٧٨