ترك خودبينى و به تزكيهء نفس بپردازد همهء اسرار عرفانى در ضمير او روشن و حقايق و معانى در نزد او مبرهن مىگردد . چنان كه در قصيدهء ديگرى كه در جوار مرقد حضرت رضا ( ع ) سروده ، گويد :
از اين بيداى پرآفت به مقصد ره توان بردن * قلاووزى اگر يا بى ز توفيقات ربّانى
قلاووزت اگر بايد تبرّا كن ز خود اوّل * تولّا با على مىجوى اگر جوياى عرفانى « 1 »
بدين سلطان دو گيتى نهانى عشقبازى كن * كه بر تو منكشف گردد همه اسرار پنهانى
اگر تو عارفى اى دل مكن زين خاندان دورى * كه معروف جهان گردى ز اسرار خدا دانى
طواف كعبهء صورت ميسّر گر نمىگردد * بيا در كعبهء معنى دمى جو فيض ربّانى
اگر از خواجهء يثرب به صورت دورى اى صادق * به حمد اللّه ز نزديكان سلطان خراسانى
امام هشتمين سلطان على موسى الرّضا كز وى * بياموزند سلطانان همه آيين سلطانى « 2 »
و گويا به سبب بيان همين عقايد و افكار و سرودن همين قصايد و اشعار بوده كه مخالفان معاند و متعصّبان نادان در صدد تحقير و آزار او برمىآيند و عرصهء زندگى را در خوارزم بر او تنگ مىسازند ، ولى او چون كوهى استوار در عزم خود راسخ و پايدار مانده به تهديدها و تحقيرهاى آنان وقعى نمىنهد و در غزلى چنين مىگويد :
از مير و بنده باك ندارد كسى كه كرد * همچون حسين بندگى شحنهء نجف « 3 »
اگرچه نقل مطالب بيشترى در اين مقام ، بيش ، موجب اطالهء كلام خواهد بود ، ولى براى آشنايى بيشترى با اصول افكار و معتقدات كمال الدّين خوارزمى ، نقل مطالبى در اين باب از بعضى گفتههاى او بىمناسبت نيست . برخى از اين مطالب كه در صفحات كتاب مقصد الاقصى فى ترجمة المستقصى آمده است ، فهرستوار به قرار زير است :
1 - ذكر اخبار و احاديث بسيار در فضيلت و منقبت على عليه السّلام ، مانند : بيان واقعهء حجّة الوداع و فرمايشهاى نبى اكرم در آن سفر « 4 » و ذكر حديث « منزله » « 5 » و حديث
هامش
( 1 ) - در جاى ديگر گويد :به درگاه على نِه روى خدمت * كه درگاه على اعلى و اعلن( 2 ) . ر . ك : ديوان ص 183 .
( 3 ) . ر . ك : ديوان ص 102 .
( 4 ) . سفر حجّة الوداع را حجّة البلاغ نيز خوانده و گويد پيغمبر اكرم دستور الهى را در مورديا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ . . .به مسلمين ابلاغ كرد . حديث « من كنت مولاه . . . » را در ضمن وقايع سال ششم هجرى نقل كرده .
( 5 ) . مراد « حديث انت منّى به منزلة هارون من موسى . . . » است .