شوند در بر طرف كردن عذاب يا موت . چون « نفس » در «
لا تَجْزِي نَفْسٌ
» نكره در سياق نفى است ، و نكره در سياق نفى افادهء عموم مىكند ، بنا برين ضمير راجع بر آن نفس را ضمير جمع آورد و فرمود : «
وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
» .
و آنچه در آيت
« يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ »
بطريق اجمال گفته بود ، در مقام تفصيل بعضى از آن ميفرمايد كه
وَ إِذْ نَجَّيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ
و ياد كنيد أى فرزندان يعقوب وقتى را كه نجات داديم اجداد و أسلاف شما را «
مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ
» از اقربا و اتباع فرعون . گفتهاند كه فرعون لقب پادشاهان عمالقه است چنانچه كسرى و قيصر لقب سلاطين فرس و روم است
يَسُومُونَكُمْ
أى يعذّبونكم
سُوءَ الْعَذابِ
حالكونى كه عذاب ميكردند شما را عذابى شديد و آن عذاب اين بود كه
يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ
ميكشتند پسران شما را در حين طفوليت بسبب آنكه كهنه « 1 » بفرعون گفته بودند كه در اين أيام در بنى اسرائيل فرزندى متولد خواهد شد كه هلاك تو و تبديل دين تو از دست او باشد
وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ
و باقى ميگذاشتند دختران شما را براى خدمت زنان خود . چون « يذبحون » درين سوره بدون حرف عطف مذكور شده بنا برين اين جمله بيان « يسومونكم » واقع شده چنانچه در سوره أعراف است ، و در سورهء ابراهيم « 2 » چون مصدّر بواو عطف مذكور شده بيان « يسومونكم » نخواهد بود ان شاء اللَّه در آن سوره مذكور خواهد شد .
وَ فِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ
« بلاء » در اين آيت بمعنى محنت ميتواند بود و بمعنى نعمت نيز ، زيرا كه أصل بلاء اختبار است و اختبار الهى گاهى بمحنت است و گاهى بنعمت ، بنا بر أول « ذلكم » اشارت به ذبح أولاد است ، يعنى درين ذبح أولاد شما محنتى است مر شما را از جانب پروردگار شما كه آن محنت اين صفت دارد كه بزرگست ، و بنا بر ثانى « ذلكم » اشارت بنجات ايشانست از آل فرعون ، يعنى درين
هامش
( 1 ) - بفتح كاف و هاء جمع كاهن .
( 2 ) - در سورهء اعراف آيهء 140 ، و در سورهء ابراهيم آيهء 6 .