وجه نخستين فتح بمعنى روز رستخيز بود
چنان كه خداى در آخر سورة السّجده ( 29 ) گفت :
« قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمانُهُمْ »
يعنى يوم القيامة .
و وجه دوم فتح بمعنى داورى كردن بود
چنان كه در سورة سبأ ( 26 ) گفت :
« قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنا رَبُّنا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنا بِالْحَقِّ »
يعنى ثمّ يقضى بيننا بالحقّ . و در اوّل سورة الفتح ( 1 ) گفت :
« إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً »
يعنى إنّا قضينا لك قضاء بيّنا .
و وجه سيم فتح بمعنى فرستادن بود
چنان كه در سورة الأنبيا ( 96 ) گفت :
« حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ »
يعنى حتّى إذا أرسلت .
و در سورة المؤمنون ( 77 ) گفت :
« حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ »
يعنى حتّى إذا أرسلنا عليهم . و در سورة الملائكه ( 2 ) گفت :
« ما يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ »
يعنى ما يرسل اللّه للناس من رزق .
و وجه چهارم فتح بمعنى گشادن بود
چنان كه در سورة الزّمر ( 71 ) گفت :
« حَتَّى إِذا جاؤُها وَ فُتِحَتْ أَبْوابُها »
يعنى الفتح بعينه .
و وجه پنجم فتح بمعنى يارى كردن بود
چنان كه در سورة النّسا ( 141 ) گفت :
« فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ »
يعنى نصرا من اللّه . و در سورة المايده ( 52 ) گفت :
« فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ »
يعنى بالنّصر .
و در سورة الصّف ( 13 ) گفت :
« نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ »
يعنى نصرا سريعا .