آنانند كى ايشانرا به عمل ايشان جزاء نيكو دهند ؛ و گفتهاند : عمل ايشان مقبول بوذ ؛ و گفتهاند : عمل ايشان محفوظ بوذ تا خذاى - تعالى - ايشانرا به بهشت فرستذ .
« كُلًّا نُمِدُّ »
يعنى اين هر دو گروه را بدهيم ، مرّة بعد اخرى
« هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ »
بدل است از « كلا » .
« مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ »
متّصل است به « نمدّ » ، يعنى اين همه عطاء پروردگار تو است - اى محمّد ! -
« وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً »
رزق در دنيا از كس دريغ نمىدارذ ، اگر كافر است و اگر مسلمان ، ( 731 ) امّا آخرة سراى جزا است .
« انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ »
بنگر - اى محمّد ! - در سعة رزق و ضيق آن كى خلق را 2380 در آن چگونه متفاوت داشتهايم
« وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًا »
يعنى تفاوت در آخرة عظيمتر و بزرگتر [ است ] زيرا كى تفاوت آنجا از دو وجه است : اوّل به بهشت و دوزخ ، و دوم بدرجات در جنّات و دركات در دوزخ ، و از رسول - صلّى اللّه عليه و آله - نقل كردهاند كى :
انّ بين أعلا اهل الجنّة و اسفلهم درجة كالنّجم يرى في مشارق الأرض و مغاربها ،
يعنى درجات مؤمنان در بهشت بحسب اعمال ايشان از بالا و شيب همچنان بوذ كى ستاره كى در مشرق و مغرب به بينند . ابن جرير گويذ :
« فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ »
يعنى هر كس كى آخرة بر دنيا اختيار كرد او را توفيق رشاد داذيم و هر كس كى دنيا بر آخرة اختيار كرد او را به آن سبب مخذول گردانيذيم .
« لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ »
با خذاى - تعالى - هيچ خذاى مگير . اين خطاب ظاهرا با رسول است - عليه السّلم - امّا مراد از آن امّت است ، و روا بوذ كى تقدير چنين بوذ : قل يا محمّد ! يايّها الإنسان لا تجعل مع اللّه إلها آخر .
« فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً »
كى مذمّت كنذ ترا خذاى - تعالى - و فرشتگان و مؤمنان
« مَخْذُولًا »
خذاى - تعالى - ترا خذلان فرستذ و نصرة نكنذ ترا ؛ و گفتهاند : « فتقعد » يعنى عاجز شوى ، چنانك گويند : فلان قاعد عن الشّيء اى عاجز عنه ، يعنى عاجز شذ از آن .
قوله - تعالى - :
[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيه 26 ]
وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً ( 26 )
خويشان نسبى ترا در مال تو - اى محمّد ! - حقّى هست ؛ حقّ ايشان بايشان رسان . سدّى گويذ : مراد از « ذا القربى » خويشان رسولاند - عليه السّلم - در نسب ؛ و مذهب على بن الحسن اين است ؛ و گفتهاند كى مراد از « ذا القربى » فاطمه است - عليها السّلم - ؛ چون