برآء شما غارها و كهفها پيذا كرد تا ستر شما باشذ ؛ و « أكنان » جمع « كنّ » بوذ و « كنّ » غار بوذ در كوه .
« وَ جَعَلَ لَكُمْ سَرابِيلَ »
و از براى شما بيافريذ هر چيز كى بتوان پوشيذ ( 718 ) ؛ و هر چيز كى بتوان پوشيذن از جامه و زره آن را « سربال » گويند ؛ و گفتهاند : « سرابيل » خاص بر جامه اطلاق كنند
« تَقِيكُمُ الْحَرَّ »
نگاه دارذ شما را از گرما ؛ و گرما را بذكر مخصوص كرد امّا سرما نيز داخل بوذ و اگر چى ذكر سرما نفرموذ ، بر احد الضّدين اكتفا نموذ زيرا كى خطاب با عرب مىفرمايذ و ايشان از سرما به آن 2355 آسايش مىيابند ، و لانّ التّخصيص بالذّكر لا يدلّ 2356 على نفى ما عداه ، چيزى را بذكر مخصوص كردن دلالت نكنذ 2356 بر نفى غير آن چيز .
« وَ سَرابِيلَ تَقِيكُمْ بَأْسَكُمْ »
و پوششى كى بدن 3256 شما را در حرب رعايت كنذ ، يعنى سلاح ، و مراد از آن زره است و آنچ جارى مجراي آنست
« كَذلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ »
يعنى همچنان كى اين نعمتها كى پيش ازين ذكر فرموذ 2356 تمام گرداند ، تمام گردانذ بر شما آنج شما به آن محتاج شويذ
« لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ »
تا شما بفرمان بردارى در احكام خذا را منقاد شويذ ؛ و گفتهاند : تا شما ايمان آريذ و باور كنيذ ؛ و در شواذّ « تسلمون » خواندهاند ، اى من الحرب تسلمون ، يعنى تا شما بواسطهء سلاح در جنگ از دشمن سلامت يابيذ .
« فَإِنْ تَوَلَّوْا »
پس اگر از اسلام برگرديذ
« فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ الْمُبِينُ »
اى محمّد ! بر تو جز رسالت ( 719 ) رسانيذن نيست .
« يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ »
يعنى مشركان مىدانند و مىشناسند كى خذاى - تعالى - خالق و رازق و منعم ايشانست 2357
« ثُمَّ يُنْكِرُونَها »
پس انكار مىكنند و حق بندگى او نمىگزارند .
سدّى و زجّاج گويند : نبوّة محمّد - عليه السّلم - مىدانند پس تكذيب او مىكنند . مجاهد گويذ : بنعمت خذاى - تعالى - اقرار مىكنند پس انكار مىكنند بإسناد آن به غير خذاى - تعالى - چنانك گويند : من بجلدي به اين كار رسيذم و اين بجلدي حاصل كردم و بميراث از فلان يافتم و فلان كس به من بخشيد ؛ و گفتهاند : انكار كردند باضافت كردن . . . به بتان .
« وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ »
2358 و بيشتر ايشان كافرند .
قوله - تعالى - :
[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 89 ]
وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنا بِكَ شَهِيداً عَلى هؤُلاءِ وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ ( 89 )
يعنى روزى كى پيغمبرى از بنى آدم بهر قومي و امّتى فرستيم بر ايشان گواهى دهذ ؛ و