بالمعصية ، زيرا كى او به معصيت امر بسيار كنذ
« إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي »
الا آنك خذا بر وى رحمت كرده است كى او را از شرّ امر نفس رعايت فرمايذ . گفتهاند : استثنا متصّل است :
الّا من رحمه اللّه فعصمه عن السّوء 2179 ؛ و اين معنى [ است ] كى گفتيم ؛ و گفتهاند : استثنا منقطع است ، اى لكن من رحمه ؛ و گفتهاند : ماء مصدر است .
« إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ »
و بعضى مفسران ( 587 ) گفتهاند : اين همه سخن زن عزيز است ، و هو متّصل بقولها :
« الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَا راوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ وَ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ »
.
« ذلِكَ »
اى الإقرار على نفسي
« لِيَعْلَمَ »
يوسف
« أَنِّي لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَيْبِ »
به ظهر الغيب
« وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي كَيْدَ الْخائِنِينَ وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي »
عن ذنب صممت ، و من نفس خوذ منزّه و برى نمىكنم از گناهى كى من به آن قصد كردم
« إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ »
2180 إذا غلبت الشّهوة ، نفس ببدى بسيار امر كنذ چون شهوة غلبه كنذ
« إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي »
ينزع الشّهوة عن يوسف ، الا كى پروردگار من شهوة قطع كنذ چنانك از يوسف قطع كرد
« إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ »
كى پروردگار من پوشندهء گناه است و رحمت كننده است بر توبتكاران ؛ و اين معنى بغايت نيكوست الّا بران اعتراضى وارد بوذ و آن آنست كى چون مسلّم داريم كى اين سخن زليخاست زن عزيز او كافره بوذ و . . .
چون گويذ : الا . . . ربى و انّ . . . 2181 اين اعتراض دافع اين معنى نشود زيرا كى كافران مقرند به خدايى خذا و بت را نه به خدايى مىپرستند ؛ مىگويند :
« ما نَعْبُدُهُمْ 2182 إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى »
ما ايشانرا نمىپرستيم الا آنك ما را به خدا نزديك گردانند .
« وَ قالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي »
( 588 ) ملك گفت : او را نزد من آريذ كى او را بىشركة غيرى از براى خوذ خالص گردانم
« فَلَمَّا كَلَّمَهُ »
عبّر رؤياه شفاها و دلّه على الرّشد في أموره ، چون تعبير خواب با وى بگفت و او را در كارهاى وى برشد دلالت كرد
« قالَ »
ملك يوسف را گفت :
« إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنا مَكِينٌ »
تو امروز نزد ما مكانتى و منزلتي دارى
« أَمِينٌ »
مأمونى أميني ، لا تخاف العواقب ، ترا در عواقب كارها ترس نيست ، فمن لي بما هديت اليه و أشرت به ؟ ، كيست مرا بآنچ تو مرا به آن راه نموذى و اشارت كردى به آن ؟ ، يعنى كباشذ كى بر آن قيام نمايذ .
« قالَ »
يوسف گفت :
« اجْعَلْنِي عَلى خَزائِنِ الْأَرْضِ »
اى ارض مصر ، خزاين مصر در تصرّف من كن
« إِنِّي حَفِيظٌ »
لها ممّن لا يستحقّها ، كى من آن نگاه داريم از كسى كى مستحق آن نبوذ
« عَلِيمٌ »
كاتب حاسب ، كى من داناام و نويسندهء و محاسبم و بوجوه تدبير در آن و