ابو امامة بن سهل بن حنيف از پذر روايت كنذ كى روز بدر ديذيم كى هر كس از ما در كشتن كافران چون بشمشير اشارت كردى و هنوز بمحلّ نرسيده بوذى كى سر از بدن درافتاذى پيش از آنك شمشيرى بوى رسيذى .
ابن عباس گويذ : ابو اليسر كعب بن عمرو أخا بنى سلمه بوذ كى روز بدر عباس را بگرفت و او مردى ضعيف بوذ و عباس جسيم و ضخيم و قوى بوذ . رسول - صلّى اللّه عليه و آله - ابو اليسر را گفت :
كيف أسرت العبّاس ؟ يا أبا اليسر ! فقال : يا رسول اللّه ! لقد أعانني عليه رجل ما رأيته قبل ذلك و لا بعده هيئته كذا و كذا ! قال رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - :
لقد أعانك عليه ملك كريم ؛
يعنى عبّاس را چگونه أسير گرفتى ؟ گفت : مردى در گرفتن او مرا يارى داذ كى پيش از آن و پس از آن او را نديذه بوذم و نديذم ؛ هيئت او چنين و چنين بوذ ! رسول گفت : يارى داذ ترا بر وى ( 421 ) ملكي كريم .
« ذلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ »
اى خالفوا اللّه ، يعنى اين حالت ايشانرا ازان جهت رسيذ كى مخالفت خذا و رسول كردند
« وَ مَنْ يُشاقِقِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ »
و هر كس كى مخالفت خذا و رسول كنذ
« فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ »
خذاى - تعالى - سخت عقوبت است .
« ذلِكُمْ »
اى هذا العقاب ، يعنى اين عقوبت بشما فرستاذم اى كافران در دنيا ، و در آن عقوبت تعجيل كردم يعنى واقعه بدر
« فَذُوقُوهُ »
عاجلا ، بطريق عجالهء وقت و ما حضرى بچشيذ آن را
« وَ أَنَّ لِلْكافِرِينَ »
آجلا في المعاد
« عَذابَ النَّارِ »
و بدرستى كى كافران راست در آخرة بطريق آنچ باز پس داشتهايم آتش دوزخ ؛ و در فتح آن دو وجه است : رفع و نصب ، اما رفع بطريق نيّة تكرير ، تقديره : ذلكم فذوقوه و ذلكم انّ للكافرين عذاب النار ، اما نصب به دو وجه بوذ : أول بفعلى مضمر : ذلكم فذوقوه و اعلموا و أيقنوا انّ للكافرين ؛ و دوم بمعنى : و بانّ للكافرين ؛ چون « با » حذف كرد منصوب شذ .
قوله - تعالى - :
[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيه 15 ]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفاً فَلا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبارَ ( 15 )
اى آنانك ايمان آورديذ ! چون كافران را مجتمع بينيد ! اى متزاحفين ، و التّزاحف التّدانى و التّقارب ، و زحف ( 422 ) مصدر است ؛ براء آن جمع نكرد ، كقولهم : قوم عدل و رضى .
« فَلا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبارَ »
پشت بر ايشان مكنيذ ، يعنى هزيمت مشويذ ، و لكن اثبتوا لهم ، و