حسن و شعبى 729 گويند : ندبست ؛ و 730 ضحاك گويذ : فرض است .
« وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ »
حسن و قتادة و ابن زيد و عطا گويند : وزن ان لا يضارر 731 است ، يعنى : كاتب را از كتابت و شاهد را از تحمّل شهادة منع نكنند ؛ و محتمل است كى نهى است از تحريف در كتابت و زيغ 732 در شهادة . ابن مسعود و مجاهد گويند : وزنش يضارر است بفتح يعنى بر كتابت و تحمّل شهادة إجبار نكنند ، و به اين وجه ناسخ بوذ ، دون الوجه الاوّل .
« وَ إِنْ تَفْعَلُوا »
يعنى : اگر در كتابت و شهادة تحريف كنيذ
« فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ »
بيرون آمذن بوذ شما را از امر خذاى - تعالى - و لزوم لقب شما را بوذ ، يعنى : فسق .
« وَ اتَّقُوا اللَّهَ »
و از خذاى - تعالى - بترسيذ در مخالفت أوامر و نواهى او
« يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ »
و تعليم مىكنذ خذاى - عزّ و جلّ - شما را شرايع دين خوذ
« وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ »
و خذاى - تعالى - به همه چيزها داناست . سهو و قصور به حضرت او راه نيابذ .
« وَ إِنْ كُنْتُمْ »
اى قرض دهندگان و ستانندگان !
« عَلى سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا 733 كاتِباً »
اگر در سفر باشيذ ( 61 ) و كاتبي 734 نبوذ عدم كاتب عدم . . . . . . . . . . . .
« فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ »
وثيقه رهنى مقبوض باشذ در دست صاحب حقّ حكما ؛ و اصل « رهن » اثبات و ادامت بوذ ، و جمع « رهن » 735 ، « رهن » و « رهان » بوذ .
« فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً »
و اگر واثق بوذ بمعامل بىآنك از وى گروى ستانذ يا چيزى نويسذ و گواه گيرذ
« فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمانَتَهُ »
امر كنند آن را كى بر وى اعتماد بوذ ، كى به اين احسان كى با وى كرده باشذ ، در وقت وجوب ادا هم بإحسان پيش آيذ و حقّ صاحب حقّ ادا كنذ ؛ و « امانت » اسم آنست كى در وجود آن اعتماد كرده باشند ، چنانك « علم » بمعنى « معلوم » است و « قدرة » بمعنى « مقدور » .
« وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ »
و بايذ كى از عذاب خذاى - تعالى - بترسذ و انكار حقّ او نكنذ و ظلم روا ندارذ .
« وَ لا تَكْتُمُوا الشَّهادَةَ »
و كتمان شهادة مكنيذ چون شما را گواه ساختند ؛ و روا بوذ كى عام بوذ در جميع شهادات
« وَ مَنْ يَكْتُمْها »
و هر كس كى او را گواه گيرند و گواهى ندهذ
« فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ »
او فاجر باشذ ؛ و اضافت آن بدل كرد بطريق توسعة و مجاز . ( 62 )
« وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ »
و خذاى - تعالى - داناست بكتمان شهادة و اظهار آن و جزا داذن بر آن .