كه در برترى و فروترى كارهائى كردهاند چند درجه و چند پايه است ! و خداوند پاداش كارهاى آنان را وفا خواهد كرد و آنان ستم نخواهند ديد ( چيزى از پاداش آنها نخواهند كاست ) .
تفسير ادبى و عرفانى
سوره 46 آيه 0
بِسْمِ اللَّهِ ،
بنام او كه فراخ دانش است و شيرينگفتار ، بنام او كه فراغ رحمت است و نغز كردار ، بنام او كه يگانه ذات است و پاكصفات ، بنام او كه از كى پيش و از جا بيش ، بنام او كه در صنعش حكمت پيدا ، و در نشانهايش قدرت هويدا ، و در يكتائيش حجّت آشكارا ، و در صفاتش يكتائى پيدا ، همه ناتوانند و او توانا ، همه نادانند و او دانا ، همه در عددند و او واحد . علّام سرّ عارفان ، ستّار عيب عيبيان ، غفّار جرم مجرمان ، قهّار و قدّوس و نهاندان ، واحد و وحيد در نام و نشان ، قادر و قدير از ازل تا جاودان .
چنان كه خداوند فرمايد : بندهء من ، تو را بنام خود گرامى كردم ، و بر نعمت خود بپروردم ، و در خدمت خود بر درگاه خود بداشتم ، و به لطف خود به صحبت خود رساندم ، و به فضل خود ديدار خود را كرامت كردم از من لطيفتر و مهربانتر بر بندگان بگو كيست ؟ و چون فضل من در عالم بگو فضل كيست ؟
سوره 46 آيه 1
1 -
حم -
حاميم ، حاء كليد نام حىّ ، ميم كليد نام ملك ، يعنى منم خداوند هميشه زنده و منم پادشاه تواننده ، و در ذات و صفات پاينده ، هر هست و بودنى را داننده ، و به توان و دريافت هر چيز رسنده ، خداوندى هست و بوده و بودنى ، گفت او شنيدنى ، مهر او پيوستنى ، نه شكر تو را زبان ، نه دريافت تو را درمان ، اى هم شغل دل و هم غارت جان ، بارخدايا ، از افق عيان يكبار خورشيد شهود برآر ، و از ابر جود قطرهاى از باران بر ما ببار . اى نكونام رهىدار مهربان كريم ، گفتت شيرين و صنعتت زيبا ، فضلت تمام و مهرت قديم .
اى پيشرو ، از هرچه به خوبى است جمالت * اى دور شده آفت نقصان ز كمالت ،
اهل اشارت گويند معنى ( حم ) اين است كه مىفرمايد : دلهاى مؤمنان و سرّهاى دوستان در حمايت خود آوردم ، و در عنايت و رعايت خود بداشتم ، تا نه كدورت خاطر در آن نمايان شود و نه تاريكى نفس پيرامون آن گردد ، و هركه از اين دو خصلت خلاصى يافت ، اندر راه دين به روشنائى شمع يقين روان گشت و عمل او همه اخلاص و گفت او همه صدق و قبلهء او همه حق ، و سرّ او صافى ، و همّت او عالى و سينهء او همه خالى بود ، و روش او مكاشفه در مكاشفه و مشاهده در مشاهده و ملاطفه در ملاطفه است .
سوره 46 آيه 2
2 -
تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ .
آيه . اين كتاب فروفرستادهء خداوند است ، نامه و پيغام او و گفت شيرين او و سخنان پرآفرين اوست ، همه از خداوندى عزيز است .
عزيز در اينجا بمعنى معزّ است ، يعنى كه مؤمنان را عزيز گردانيد و ايشان را اهل و شايستهء خطاب خود كرد و سزاوار نامه و پيغام خويش قرار داد ، و دلهاشان معادن انوار اسرار خود كرد ، آنچنان بودند كه فرشتگان صدهزاران سال پاكان كشور خداوندى و مقرّبان درگاه پادشاهى جهان و جهانيان بودند ولى با آن همه طاعتها و عبادتها ، هرگز بر درگاه عزّت خداوندى آن قرب و منزلت كه اين خاكيان داشتند نيافتند ! زيرا آنان بندگان مجرّدند و اينان بندگان و دوستان مجرّبند ! فرشتگان مرغان پرندهاند ، و خاكيان قانتان و ساجدانند ! نهاد لطيف آنان به عصمت آراسته و از زلّت پيراسته ، امّا آشيان مرغان ، چيز ديگر و صدف گوهر شب افروز ديگر !