و خواص آن
مسكن حدت صفرا و خون و با قوت قابضه
* امره *
بفتح همزه و سكون ميم و فتح راء هندى چهار نقطه و ها
* ماهيت آن
ثمر درختى است هندى ببزركي درخت كودكان و شبيه بدان در هيئت و برك و خزان نمودن الا آنكه برك امرة كوچكتر و نرمتر و باريكتر از برك آن است و اول شكوفه و ثمر مىآورد و بعد از ان برك و ثمر آن در خامي سبز و نازك و بيريشه و ترش باندك عفوصت و در قليه و دو پيازه و قورمه و دال كه عبارت از ماش مقشر و يا عدس مقشر و يا نخود و مانند اينها است از حبوب با روغن و پياز بريان كرده يا آب خالص و يا آب يخنى پخته باشند داخل مىنمايند ترش و لذيذ مىكرداند و عفوصت آن بعد از طبخ بسيار كم مىكردد و چون ثمر آن بزرك شد ريشهريشه بهم مىرساند و سخت مىكردد و بعد رسيدن زرد و اندك چاشنىدار و بزركي ثمر آن به مقدار كردكان پوست جدا كرده مىباشد و برك آن نيز اندك ترش و با عفوصت بسيار و كل آن ترشتر از ان و لطيف و نيز آن را مانند ثمر آن و بركهاى نازك آن را نيز پخته مىخورند و با ماهي مىپزند بسيار لذيذ مىشود و منبت آن در بنكاله بسيار است و در بلاد ديكر هند نمىشود و چون ابتداى موسم برسات شاخ درخت آن را مىنشانند در يك سال بيخ آن قايم مىشود و ثمر مىدهد
* طبيعت ان
سرد در دوم و خشك در اول
* افعال و خواص و منافع آن
جهت محرور المزاج و امراض صفراوى و بدستور اسهال صفراوى نافع و پوست درخت آن را اهل بنكاله جهت دفع غايلهء مرضي كه مخصوص بدان بلد است و مىكويند كه در بيني مردم مىشود و اهوه مىنامند مقدار پنج شش مثقال آن را در پنجاه شصت مثقال شير بز تازه دوشيده خام سائيده صاف نموده مىآشامند دو سه روز صبح ناشتا تسكين مىدهد حدت عوارض آن را و نيز بر سر و كفدست و پاى او مىمالند و مىكويند كه اكر شير بز سياه يكرنك باشد بهتر است
* امسوخ *
بفتح همزه و سكون ميم و ضم سين مهمله و سكون واو و خاى معجمه لغت بربرى است بمعني انابيب
* ماهيت آن
نباتي است كبير و صغير و كبير آن ما بين شجر و كياه و مانند نى مجوف و كرهدار و منبت آن اكثر سنكلاخها و كنار آبها و صغير آن به قدر يك شبر و زياده از ان و ساق آن خشبي صلب بسطبرى انكشتي و از ساق آن شاخهاى بسيار باريك صلب كرهدار روئيده كه چون بكشند مواضع بندهاى آن را شاخها از هم جدا كردند و برك آن مانند برك زيتون و شكوفه ندارد و ثمر آن سرخ به قدر نخودى و بعد خشك شدن سياه مىكردد و در طعم نبات آن قبوضت با مرارت كمي است و بيخ آن خشبي صلب منبت آن نيز سنكلاخها است
* طبيعت ان
مركب القوى در اول سرد و در دوم خشك
* افعال و خواص و منافع آن
قابض و مقوى اعضاى باطني و مانع نزلات و چون بياشامند از ان مقدار پنج درهم با شراب قابض جهت قطع اسهال و طبيخ آن جهت فتق و قبله و منع علتهاى كرده و مثانه و تقويت اعضاى باطني و شدخ عضل و با شراب و انجير جهت سرفه و عسر النفس و چون خشك آن را بجوشانند در آب تا بنصفه رسد صاف نموده بياشامند مقدار نيم رطل جهت ضعف دل و جكر و احشا مفيد خصوصا چون مداومت بدان نمايند و زنان مغرب تازهء آن را با آب انكور طبخ نموده صاف كرده مىآشامند هر روز مقدار يكرطل جهت نيكوئي رنك رخسار و فربهي بدن و تنقيهء رحم و اندك اسهال مىنمايد و نفع مىبخشد ايشان را و ذرور آن جهت قطع نزف الدم جراحات و رويانيدن كوشت تازه موثر و ضماد آن بر قبله باعث ضمور و كوچكي او لاغرى آن و انطاكي نوشته كه آن را از اندلس مىآورند و كمان مىبرم كه در غير انجا يافت نمىشود
* امعا *
بفتح همزه و سكون ميم و فتح عين مهمله و الف جمع آن معا است بعربي مصارين نيز و بفارسي روده و بهندى انترى