فصل بيست و چهارم از مطلب دوم :
در بيان مداواى سُمُوم
بدان كه سموم مشروبه و ملدوغه « 1 » و منهوشه را انواع بسيار است و تفصيل آنها طولى دارد - ان شاء الله تعالى - در كتاب « معالجات امراض غير مختصّه » به عون الهى ، اگر حيات وفا نمايد و عايقى پيش نيايد ، به تفصيل مذكور خواهد گرديد . و اين جا بعض تدابير كلّيهء مشتركةُ النّفع را ذكر مىنمايد .
اوّلًا ببايد دانست كه مسافر را ضرور و واجب است با خود داشتن اكثر ادويهء ترياقيه و فادزهريهء مركّبه و مفرده ؛ مانند ترياق فاروق و مثروديطوس و ترياق اربَعَه و ثَمانِيه و ترياقُ العقارِب و ترياقُ الطِّين و غيرها و دواءُ المسك مُرّ و جدوار خطايى مجرّب . و پادزهر معدنى خطايى و يا قندهارى و يا كرمانى بسيار خوش قماش خوشبو .
و فادزهر حيوانى بُزى اصطهباناتى و نارجيل بحرى و گل داغستانى و گل مختوم اصلى و مهرهء مار و تخم و برگ مَخَلَّصَه . و پپيهه « 2 » و پادزهر قنفذى ، كه اين هر دو از ادويهء جديدهاند و در « ادويهء مفرده » مؤلّف ذكر نموده و در « قرابادين كبير » نيز در خاتمه . و خُبَّه كه به شيرازى « شفترك » و به اصفهانى « خاكشى » و به هندى « خوب كلان « 3 » » نامند . و امثال اينها . و گردكان نيز .
بدان كه « 4 » از جمله تدابير عامُّ النّفع در سموم مشروبه آن است كه : آب گرم و روغن گاو و آبى كه شبت در آن جوشانيده باشند و آب نمك و عسل و بوره بعد از آشاميدن سموم بخورند و مكرّر قى كنند . و بعد از آن ، شير گاو تازه دوشيده با روغن گاو تازه ، مكرّر بنوشند . و اگر نارجيل دريايى سوده با شير بنوشند ، بهتر است . و اگر آشاميده ، قى نمايند و باز بنوشند تا آثار نقا و صحّت ظاهر گردد ، اولى است .
هامش
( 1 ) . ب : ملذوعه .
( 2 ) . الف : پپته . ب : پپيه آمده است اما طبق متن مخزن الأدويه ( پپيهه ) صحيح است .
( 3 ) . الف و ب : ( خوب كلا ) آمده است اما طبق متن مخزن الأدويه ( خوب كلان ) صحيح مىباشد .
( 4 ) . الف : ( بدان كه ) حذف شده .