و مبدأ عمارت : از جانب مشرق موضعى است كه آن را « گنگ دز » نامند . و از جانب مغرب ، جزيرههايى است كه وقتى معمور بوده و حال خراب شده و آن را « جزاير خالدات » نامند و از آن جا تا ساحل درياى مغرب ده درجه است . و منجّمان ، بعضى مبدأ عمارت را از جزاير خالدات گرفتهاند ، و بعضى از ساحل درياى مغرب .
[ تعلق اقاليم به سيارات ] :
بدان كه اقليم اوّل ، متعلّق به زحل است . و بلاد منسوبهء بدان اكثر بنادر سواحل درياى سرانديب - كه جزيرهء سيلان نامند - و بعضى بلاد حبشه و سواحل دكن است . و اقليم دوم ، متعلّق به مشترى است . و بلاد منسوبه بدان ، مكّهء معظّمه و مدينهء طيبه و جدّه و مخا و بعض بلاد هند است . و اقليم سوم ، متعلّق به مرّيخ است . و بلاد منسوبه بدان ، جزاير عرب و اكثر بلاد دكن و هندوستان و بنگاله و ايران و تركستان است . و اقليم چهارم متعلّق به شمس است . و بلاد منسوبهء بدان ، عراق عجم از اصفهان و خراسان و « شاهجهانآباد » و عراق عرب و غيرها است .
و اقليم پنجم ، متعلّق به زهره است . و بلاد منسوبه بدان ماوراءالنّهر و بعض بلاد ترك و گرجستان و بعض بلاد روم و غيرها است . و اقليم ششم ، متعلّق به عطارد است . و بلاد منسوبه بدان ، بعض بلاد تركستان از كاشغر و ختا و ختن و اسفنجات و خوز و اكثر بلاد روم و شام و قسطنطنيه و روميه و بلاد چين و فرنگ « 1 » و غيرها . و اقليم هفتم ، متعلّق به قمر است و بلاد منسوبه بدان ، بعض جزاير متعلّقه به بلاد فرنگ است .
[ بلاد مشهوره خط استواء تحت هر يك از اقاليم سبعه ] :
و بدان كه در هر اقليمى چند بلد واقع است . و بساست كه قدرى از بلاد در اقليمى و تتمّهء آن در اقليمى ديگر واقع است ؛ زيرا كه تقسيم و معرفت آن به حسب درجات است - چنان چه ذكر يافت - . و براى تبيين و تفهيم و معرفت بعض بلاد مشهورهء هر اقليم از اقاليم سبعه ، شماليه و جنوبيه نيز درين جدول ثبت مىگردد اين است .
تحت خطّ استواء و قريب آن
هامش
( 1 ) . ب : زنگ