ينبغى و استحاله نمىيابد ، بلكه مىسوزد . و تا غذا رقيق نباشد ، نفوذ در مجارى - خصوص ضَيقه - نمىنمايد و قبول أشكال به سرعت و اتّصال و التزاق به اعضاء نمىنمايد . و سه قوهء ديگر ، محتاج به رطوبت نيستند .
و امّا يبوست : خدمت آن مشترك جاذبه و ماسكه و دافعه است :
امّا جاذبه و دافعه را براى آن كه باعث تمكين و اقتدار و اعانت و تقويت روح حامل آن هر دو است در حركتِ جذب و دفع . و امّا قوّهء ماسكه را براى آن كه معين و حافظ قوّهء امساك و هيأت اجتماعى و اشتمالى اعضاء است .
[ فايده ] :
و قوّهء غاذيه ، خادم ناميه است ؛ چنان چه جاذبه ، ماسكه و هاضمه ، خادم غاذيهاند .
و امّا « قوّهء نفسانيه » كه قسم دوم است ، قوّهاى است متعلق به روح نفسانى و مبدأ حسّ و حركت است به امداد قوّهء حيوانى كه در قلب است ، و باعث ادراك و حركتِ منبعث از دماغ به واسطهء اعصاب آن است . و علّت آن ، نفس ناطقه و علّت نفس ناطقه ، وجود ؛ آن جلّ شأنه .
[ قواى نفسانيه ]
[ اقسام قواى نفسانيه ] :
و اين قوّهء نفسانيه ، منقسم بر دو قسم است : « مدركه » و « محرّكه » و مدركه ، مقدّم بر محرّكه است ؛ زيرا كه تا ادراك نباشد ، حركت نخواهد بود . و باعثِ حركت ، ادارك است ؛ براى آن كه حركت ، يا به سوى امرى است كه ادراكِ نفع آن نموده و يا هَرْب و گريز از چيزى است كه ادراك ضرر و ايذا و فساد از آن نموده .
[ محركه ]
محركه بر دو قسم است :
بعضى باعث بر حركت و بر انگيزانندهء حركت است . و اين بر دو قسم است :
باعثهء قريبه كه باعثِ قوّه محرّكه بر تحريك است . و باعثهء بعيده حاصل مىگردد در قوّه خيال و وَهْم ؛ به تصوّر صُوَر ملذّهء ملايمهء نافعهء مطلوبهء مرغوبه و توجّه به سوى آنها