از ارسطو گويد : « و لا تحسبن « 1 » ستة ثلاثه و ثلاثه ، بل هى ستة مرّة واحدة » « 2 » . و از خود گويد :
« ليس يجب أن يقال إنّ العشرة ليست « 3 » هى إلّا تسعة و واحدة « 4 » ، أو خمسة و خمسة » « 5 » .
و ما جواب اين شكوك را بعد از بيان تحقّق و بيان حقيقت و ماهيت و ما به القوام وجود و علت قابلى و فاعلى او خواهيم گفت - إن شاء اللّه .
فصل دويم در بيان ما به القوام وجود خاص او در خارج كه اجزاى اوست در خارج متخصصا بمعروضها
و آن عبارت از وحدات واحدات است ، از اين حيثيت كه مرتبط و مؤتلف به باهم بودن باشند كه عين جماعت وحدات و كثرت متجزى الذات منفصل الذات است متخصصا بمعروضها ، نه وحدة و وحدة فى الخارج على إنفرادها ، اعم از اينكه معروضات او اشياء عامه باشد ، چون معلولات بما هى معلولات ، يا جواهر بما هى جواهر ، يا اعراض بما هى اعراض ، يا حيوانات بما هى حيوانات ؛ يا اشياء خاصه باشد ، چون افراد و اشخاص انواع خاص حيوانات بما هى افراد و اشخاص .
قال الشيخ فى تعليقاته : « الوحدة فاعلة للعدد فلذلك هى جزء له و النقطة ليست فاعلة للخط فلذلك ليست هى جزء « 6 » له » « 7 » . و اين محتاج به استدلال است .
گوييم : اول بايد دانسته شود كه ما صدق مفهوم موجود ، غير ما صدق مفهوم واحد يا كثير است در واقع و نفس الأمر ، چه اگر عين ما صدق واحد يا كثير باشد ، لازم آيد كه موجود در خارج ، يا واحد باشد فقط ، يا كثير باشد فقط ، از آن جهت كه واحد و كثير متقابلانند ، و هرچه عين متقابل باشد با « 8 » چيزى البته بايد كه غير آن چيز متقابل باشد ، و حال آنكه بعضى از موجودات واحد است و بعضى كثير در واقع و نفس الأمر نه مقابل .
هامش
( 1 ) . ( الهيات شفا ) : + أن .
( 2 ) . شفا ، الهيات ، مقاله 3 ، فصل 5 ، ص 122 .
( 3 ) . ( همان ) : ليس .
( 4 ) . ( همان ) : واحد .
( 5 ) . همان ، ص 120 .
( 6 ) . ( تعليقات شيخ ) : بجزء .
( 7 ) . ابن سينا ، تعليقات ، ص 74 .
( 8 ) . ( م ) : يا .