تشخيص اوّل : در بيان سبب اختلاف اقوال اطبّاء در ماهيت و خواص و قدر شربت ادويه و شروط اخذ آن و ذكر درجات و قوتّها به حسب مراتب
بر ارباب فطانت پوشيده نماند كه چون اكثر ادويه به حسب اماكن و فصول اربعه و به جهت خشكى و ترى و تازگى و امثال آن مختلفة الصورة و الماهية مىباشند ، هر گاه شخص آن را در بلدى دون بلدى يا در فصلى دون فصلى يا در حين تازگى يا در زمان خشكى يا در وقتى كه نارس بوده مثلا مشاهده كرده باشند ، به موجب محسوس خود بيان شكل و رنگ و طعم و غير آن نموده و ديگرى كه در غير احوال و اوقات مذكوره ملاحظه كرده بيان ماهيت آن را موافق اوّل ننموده و احاطه بر جميع احوال هر چيز ، مقدور شخص واحد نيست . و به دستور ، هر يك از خاصيت و نفع و ضرر آن را به حسب اطلاع خود ذكر كرده و ظاهر است كه منحصر در آن نيست و به حسب اختلاف اوضاع فلكى و امزجهء مختلفه تغييرات بسيار واقع شده و مىشود .
لهذا باعث اشتباه در ماهيت و قوّت و خاصيتِ اكثر ادويه گرديده و ظاهر است كه قدر شربت را بعضى نسبت به امزجهء سابقه داده و جمعى قياس به معتدل المزاج و بعضى قدرى را منظور داشتهاند كه كمتر او را مؤثر ندانستهاند و بعضى اكثر مقدار را اعتبار نمودهاند كه زياده از آن استعمال نتوان نمود و جمعى نسبت به ضعيف المزاج و قومى موافق قوى المزاج قدرى معين ساختهاند و اولى ، مراعات حد وسط و احتياط است .
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى ) — صفحة 37
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٣٧