پيشگفتار
يكى از همسران متعدد حرمسراى عريض و طويل ناصر الدين شاه قاجار ، خواهر محمد تقى تجريشى بود . پس از آن ، وى به دربار راه يافت و لقب خانى گرفت و در زمرهء پيشخدمتان خاصه دربار ، كه نزد شاه مقرب و محترم بود ، واقع گشت .
اين سفرنامه ، كه به روزنامه محمد تقى يا روزنامه سفر محمد تقى پيشخدمت تجريشى موسوم است ، گزارش مأموريت اوست براى انجام مراسم خلعتپوشان شاهزاده سيف الله ميرزا ، فرزند فتحعلى شاه قاجار و عموى ناصر الدين شاه ، كه در آنزمان والى همدان بوده است .
اين سفر از 19 جمادى الثانى آغاز و تا اول شعبان ادامه مىيابد . در متن كتاب اثرى از تاريخ انجام اين مأموريت دربارى مشاهده نمىگردد . چون در وقايع روز جمعه 28 رجب از قتل ميرزا شفيع آشتيانى صاحب ديوان سخن مىگويد و از آنجا كه اين حادثه در سال 1272 ه . ق . رخ داده ، پس اين سفر در همين سال صورت گرفته است . « 1 »
محمد تقى خان در سال 1298 ه . ق . درگذشت . مهدى بامداد مرگ او را به دليل افراط در ميخوارگى و مصرف مشروبات الكلى مىداند ، « 2 » اما اعتماد السلطنه نظر ديگرى دارد و در ذكر وقايع روز جمعه ، 18 ذى حجه 1298 ه . ش . مىنگارد :
هامش
( 1 ) . حقايق الاخبار ناصرى ، 38 ؛ زندگانى من ، عبد الله مستوفى ، 1 / 200 .
( 2 ) . شرححال رجال ايران ، 1 / 218 .