توجّه هريك ، عين ديگرى است ، كه :
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ
« 1 »
» ؛
و ليكن حفظ هر مرتبه را به قدر آن مرتبه بايد نمود ؛ و عمدهء خطرات « تخطى از مراتب » است .
[ مصراع ]
گر حفظ « مراتب » نكنى ، زنديقى .
« لولا الاعتبارات لبطلت الحكمه » .
تعينات اعتباريّه را در عين بىاعتبارى ، اگر اعتبار نگذارى ، همانا اعتبارى ندارى .
و كامل آن است كه حفظ هر « مرتبه » را به كمال نمايد و اكمل همه آن باشد كه دارايى تمام مراتب به وجود او محفوظ ماند .
[ بيت ]
« قطب » آن باشد كه گرد خود تَند * گردش افلاك گِرد او زَند
« قطب » شير ، و صيد كردن كار او * باقيان اين خلق ، باقى خوار او
تا توانى در رضاى « قطب » كوش * تا قوى گردد ، كند در صيد جوش
و اين « مرتبه » به مقام اجمالى و تفصيلى « محمدى » - ص -
« وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ » ، *
ختم شد ؛ با آنكه « من رانى فقدر الحق » فرمود « انى ليغان على قلبى حتّى استغفر اللّه فى كلّ يوم سبعين مرّه و انا بشر مثلكم » مىفرمود .
پس « بيت اللّه » [ در ] حقيقت « محمديّه » است و آل او . و اوست كعبهء عوالم وجود ، و توجه به اوست ، توجه به حق ؛ و ديگر « مرآت » اوست . « قلب المؤمن و عرش الرّحمن لا يسعنى ارضى و لا سمائى بل يسعنى قلب عبدى المؤمن » .
[ بيت ]
مسجدى كو در درون « اوليا » است * سجدهگاه جمله است ، آنجا خداست
و ديگر مظهر اوست در ملكوت اعلى « بيت المعمور » و در مقام ملك « بكّة مباركه » ، و حضرت او را اختصاص به خطاب :
« فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
« 2 »
»
و
« أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ
« 3 »
»
فرمود ؛ و امّتش را
« فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ
« 4 »
» ؛
چنانكه او را « قبلهء عالم » قرار داده و لباس « استقامت » پوشانيده [ است ] ؛ امتش را هم مخاطب فرموده :
« وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ
هامش
( 1 ) . سورهء بقره - آيه 115 .
( 2 ) . سورهء بقره - آيه 144 .
( 3 ) . در اصل : ربّك . در سورهء بقره « ربهم » آمده است .
( 4 ) . سورهء بقره - آيه 144 .